Naar inhoud springen

Claude brengt 663 wiskundige ideeën uit Gödels notitieboeken in kaart

Nieuws
Twee oude notitieboeken naast een netwerk van messing pinnen en groene draad, als verbeelding van Gödels ideeën.
De Finse logicus Jan von Plato heeft Claude gebruikt om honderden stellingen, bewijsschetsen en ideeën uit de werkboeken van Kurt Gödel terug te vinden. Het AI-model bracht 663 resultaten en aanzetten in kaart op basis van uitgeschreven notities. Eén reconstructie werpt nieuw licht op een bewijs waarvan Gödel in de jaren zestig zei dat hij het al decennia eerder had gevonden.

Jaren werk om het steno te lezen

Gödel schreef zijn werkboeken grotendeels in Gabelsberger, een Duits stenosysteem. De zestien boeken bevatten wiskundige symbolen, uitwerkingen en losse gedachten over logica. Von Plato leerde het steno lezen en leidde aan de Universiteit van Helsinki een onderzoeksproject naar Gödels nagelaten werk. Voor dat project schreef hij een deel van de notities uit.
Voor de analyse gaf Von Plato Claude zijn transcripties, zes boeken die hij zelf over Gödel had geschreven en aanvullende vakliteratuur, vertelde hij aan The Guardian. Het Institute for Advanced Study in Princeton, waar Gödel jarenlang werkte, meldt dat het model binnen enkele dagen een analyse van 650 pagina’s maakte.
Een verband dat Claude legde, draaide om twee versies van een definitie. Een definitie in een later werkboek klopte volgens Von Plato niet, terwijl Gödel twee jaar eerder al een bruikbare formulering had genoteerd. Met de oudere definitie kon Claude laten zien hoe het latere bewijs zou kunnen werken.

Waarom het keuzeaxioma ertoe doet

De reconstructie gaat over het keuzeaxioma in de verzamelingenleer. Dat axioma stelt dat je uit iedere verzameling in een familie van niet-lege verzamelingen één element kunt kiezen. Het krijgt gewicht wanneer de familie oneindig is en er geen algemene regel voorhanden is om de keuzes te maken.
Gödel had in eerder gepubliceerd werk onderbouwd dat je het keuzeaxioma aan de standaardaxioma’s kunt toevoegen zonder een tegenstrijdigheid te veroorzaken, zolang de theorie zelf consistent is. De vraag was vervolgens of er ook een consistente versie van de theorie mogelijk was waarin het keuzeaxioma faalt.
Paul Cohen liet in 1963 zien dat het keuzeaxioma onafhankelijk is van de andere standaardaxioma’s van de verzamelingenleer. Met die overige axioma’s alleen kun je het keuzeaxioma, onder diezelfde aanname, dus noch bewijzen, noch weerleggen. Cohen kreeg in 1966 een Fieldsmedaille voor zijn werk, waarna Gödel zei dat hij het resultaat in de jaren veertig al had gevonden.

Een bewijschecker toetst wat Claude aandraagt

Von Plato gebruikte Coq, tegenwoordig Rocq, om de gereconstrueerde redenering te toetsen. Zo’n programma controleert of de formeel opgeschreven stappen uit de gekozen aannames volgen. Volgens Von Plato kwam de reconstructie door die toets.
Joel David Hamkins, hoogleraar logica aan de University of Notre Dame, vertelde The Guardian dat de reconstructie historisch interessant is als ze standhoudt. Hij liet de toeschrijving aan historici. Die kunnen de stappen in het formele bewijs naast de notities leggen om te bepalen hoeveel daarvan uit Gödels werk komt.
Bij de bredere inventaris hielden volgens Von Plato zo’n 400 resultaten direct stand in Coq. Rond 200 vergden een preciezere formulering of een extra aanname. Ongeveer 50 vielen af als onjuist. In een eerder onderzoek naar wiskundige AI-antwoorden ging het al mis door één tekenfout die ook andere bewijzen onderuithaalde.
Ook Google gebruikt formele controle bij zijn wiskundeagent AlphaProof Nexus. Von Plato wil na zijn huidige werk Gödels notitieboeken over natuurkunde en kosmologie onderzoeken.
loading

Populair nieuws

Laatste reacties

Loading