Datacenter gebruikt 1 procent van alle Nederlandse stroom, maar debat over AI-datacenters is minder zwart-wit

Het Microsoft-hyperscale datacenter in Middenmeer gebruikt inmiddels meer dan 1 procent van alle elektriciteit in Nederland. Dat blijkt uit cijfers van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), waar NRC eerder over berichtte. De cijfers zorgen opnieuw voor discussie over de groei van AI-datacenters, maar volgens experts ligt die discussie aanzienlijk genuanceerder.

Tijdens een discussie op BNR benadrukten AI-onderzoeker Alex de Vries en techcommentator Ben van der Burg dat niet ieder datacenter dezelfde maatschappelijke waarde heeft. Volgens hen zou het debat daarom niet alleen moeten draaien om het elektriciteitsverbruik, maar vooral om de vraag waarvoor die rekenkracht wordt ingezet.

De Vries is een beroepsskepticus. Hij heeft ook veel rapportjes geschreven over Bitcoin en het energieverbruik van het netwerk.

Volgens Van der Burg ontstaat vaak een valse tegenstelling tussen woningbouw en datacenters. Hij stelt dat de discussie ingewikkelder is dan simpelweg "datacenters zijn slecht".

Een AI-datacenter dat wordt gebruikt voor wetenschappelijk onderzoek, klimaatmodellen, medische innovaties of industriële toepassingen kan volgens hem een veel grotere economische en maatschappelijke waarde hebben dan een datacenter dat hoofdzakelijk streamingdiensten, sociale media of andere consumententoepassingen ondersteunt.

Juist dat onderscheid ontbreekt volgens hem vaak in het publieke debat.

Tegelijkertijd staat volgens AI-onderzoeker Alex de Vries buiten kijf dat de snelle groei van kunstmatige intelligentie leidt tot een forse toename van het energieverbruik.

Volgens hem gebruiken alle Nederlandse datacenters samen inmiddels ongeveer 5 procent van het totale elektriciteitsverbruik. Door netcongestie moeten overheden bovendien steeds vaker keuzes maken tussen nieuwe aansluitingen voor bedrijven, publieke instellingen en datacenters.

Ook het argument dat hyperscale-datacenters volledig op groene stroom draaien verdient volgens De Vries nuance.

Veel grote technologiebedrijven kopen garanties voor duurzame elektriciteit. Dat betekent echter niet automatisch dat er op elk moment daadwerkelijk voldoende duurzame energie beschikbaar is. Wanneer een datacenter veel stroom verbruikt, kan elders in het energiesysteem alsnog extra fossiele elektriciteit nodig zijn om de vraag op te vangen.

Een ander punt dat beide experts aanhalen is het gebrek aan transparantie.

Datacenters functioneren grotendeels als gesloten infrastructuur. Buitenstaanders weten vaak niet welke AI-modellen worden getraind, welke klanten worden bediend of hoeveel economische waarde daadwerkelijk in Nederland achterblijft. Daardoor is het lastig om de maatschappelijke kosten af te zetten tegen de opbrengsten.

De discussie draait uiteindelijk minder om het absolute stroomverbruik dan om de bestemming van die capaciteit.

Moet schaarse elektriciteit worden ingezet voor AI-onderzoek, medische toepassingen, klimaatmodellen en digitale infrastructuur? Of vooral voor commerciële cloud- en consumentendiensten van buitenlandse technologiebedrijven?

Volgens de experts is juist die afweging bepalend voor de vraag hoeveel ruimte Nederland in de toekomst wil geven aan nieuwe hyperscale-datacenters. Het debat gaat daarom niet alleen over energie, maar ook over economische waarde, digitale soevereiniteit en de manier waarop schaarse infrastructuur wordt verdeeld.