
De Europese Commissie vraagt reacties op een conceptvragenlijst waarmee bepaalde overheden en bedrijven straks hun AI-gebruik op grondrechtenrisico’s moeten beoordelen. Organisaties kunnen tot 15 januari 2027 reageren. Voor een vrijwillige praktijktest geldt een eerdere aanmelddeadline: 4 december 2026.
Het Europese AI Office ontwikkelde de conceptvragenlijst en bijbehorende toelichting met inbreng van het EU-Grondrechtenagentschap FRA. Het formulier moet organisaties helpen bij de voorbereiding van een zogeheten FRIA, een grondrechteneffectbeoordeling. De betreffende verplichting gaat volgens de Commissie gelden vanaf 2 december 2027.
Welke organisaties moeten de toets uitvoeren?
De beoordeling richt zich op het gebruik van bepaalde AI-systemen met een hoog risico. Volgens de uitleg van de Europese Commissie gaat het onder meer om overheidsorganisaties en private organisaties die publieke diensten leveren. Daarnaast vallen bepaalde systemen voor kredietwaardigheid en voor risico-inschatting of prijsstelling bij levens- en zorgverzekeringen onder de verplichting.
Artikel 27 van de AI-verordening verwijst naar specifieke categorieën hoogrisicosystemen uit de wet en zondert de categorie kritieke infrastructuur uit. Het maakt dus verschil waarvoor een organisatie AI inzet; alleen het gebruik van een chatbot zegt onvoldoende.
De Commissie legt ook uit waarom de gebruiker zelf een rol heeft. Een leverancier moet risico’s al bij het ontwikkelen van een systeem beperken. Sommige gevolgen worden echter pas zichtbaar in de omgeving waarin een organisatie de technologie toepast. Denk aan een systeem dat meeweegt bij beslissingen over een lening of toegang tot een publieke dienst.
De toets gaat over mensen en beslissingen
Een organisatie moet beschrijven in welke processen zij het systeem gebruikt, hoe vaak dat gebeurt en welke personen of groepen het raakt. Ook moet zij specifieke risico’s, menselijk toezicht en maatregelen bij problemen in kaart brengen. Daar horen interne verantwoordelijkheden en klachtenmogelijkheden bij.
De organisatie moet de beoordeling vóór het eerste gebruik uitvoeren. Als relevante omstandigheden veranderen, moet zij de informatie bijwerken. De resultaten moet zij in beginsel melden aan de bevoegde markttoezichthouder.
Voor inwoners die willen weten welke software hun gemeente gebruikt, biedt het Algoritmeregister al een aanknopingspunt. In de gids over gemeentelijke algoritmes staat hoe zij toepassingen, menselijke tussenkomst en contactgegevens kunnen opzoeken. Het register bevat ook toepassingen met vaste beslisregels: een geregistreerd algoritme is niet automatisch een hoogrisico-AI-systeem.
Nederlandse voorbereiding is al begonnen
De Autoriteit Persoonsgegevens riep organisaties eerder op ervaring op te doen met de beoordeling. AI Wereld schreef in augustus over de Nederlandse pilot met de grondrechtentoets. De aanmeldtermijn voor die proef verstreek op 21 september; de nieuwe Europese oproep is een afzonderlijk traject.
Een FRIA kijkt bovendien verder dan de privacyrisico’s bij het verwerken van persoonsgegevens. Heeft een organisatie al een privacybeoordeling, de DPIA, uitgevoerd, dan mag zij relevante onderdelen overnemen of ernaar verwijzen. Dat kan voor zover die onderdelen ook de betreffende verplichtingen van de grondrechtentoets afdekken. De overige grondrechtenrisico’s moet zij aanvullend beoordelen.
Lees ook
Reageren of zelf testen
Belanghebbenden kunnen feedback geven op het ontwerp. Organisaties die onder de toekomstige verplichting vallen, kunnen daarnaast belangstelling tonen om de vragenlijst op een eigen systeem te testen. Deelname is vrijwillig; het AI Office begeleidt deelnemers en kan bij veel belangstelling een selectie maken.
Na vaststelling wil de Commissie de vragenlijst ook als geautomatiseerd hulpmiddel aanbieden. Dat hulpmiddel is nu nog een aangekondigde vervolgstap.

Robin HeesterOprichter
Robin Heester is mede-oprichter van AI Wereld en heeft door de jaren heen meerdere websites, nieuwsbrieven en magazines opgericht. Hij schrijft over technologie, innovatie en de maatschappelijke impact van nieuwe digitale ontwikkelingen.
Populair nieuws

Nederlandse chipmaker Axelera wil zware AI in bestaande datacenters laten draaien

Zo zoek je op welke algoritmes jouw gemeente gebruikt

VS scherpen regels voor AI-chips aan, ook buiten China

AI voorspelt het verhaal van GTA 6: wat gebeurt er met Lucia en Jason?

Goedemorgen AI: Google geeft antwoord, maar wie krijgt de bezoeker?

Alibaba brengt Qwen4-Max uit voor code, documenten en games
Laatste reacties
- Hi! In de eerste zin van het artikel geven we aan dat het gaat om wat Ouders & Onderwijs vindt. Ik denk ook niet dat die organisatie voor alle ouders spreekt.
RobinHeester10-11-2026 - Ik verbaas mij er over, dat het hier gebracht wordt alsof een onbekende organisatie als "ouders & onderwijs". Namens alle ouders spreekt. Ik als ouder van een dichter op de basisschool en persoonlijk zeer ervaren met AI, ben er op tegen dat AI op de basisschool aanwezig is. Ik deel de mening van deze organisatie dan ook helemaal niet en ondersteun het verbod volledig.wwigman10-11-2026
- Haha! Je bent gelukkig niet de enige hoor. Wel een van de weinige die reageert. :)
RobinHeester30-09-2026 - Toch wel leuk wat je in elkaar hebt gezet🙃 volgens mij ben ik de enige lezer!Cas.v28-09-2026
- Kan inderdaad allebei waar zijn
RobinHeester09-09-2026 - De Chinese AGI is een bedreiging voor de westerse democratie? En een US AGI niet? Er is nauwelijks meer sprake van democratie in de US. Ik vraag me af of het iets uitmaakt waar de eerste AGI het ‘levenslicht’ ziet. Op het moment dat een AGI werkt trekt het zich waarschijnlijk niets aan van locatie en onttrekt het zich aan iedere controle. Hoe een AGI gaat acteren is een filosofische (of Darwinistische?) vraag. Zo lang als een AGI mensen nodig heeft zal ze deze gebruiken, daarna…markvanbijnen09-09-2026
- Wie zijn die experts die dat beweren??Cas.v09-09-2026
- Is volgens X zelf aan de hand https://x.com/GlobalAffairs/status/2093130747796148634
RobinHeester29-08-2026 - Wapeniseert?? Dit is een erg onbetrouwbaar bericht. Niet alleen slecht vertaald, maar ook niet controleerbaar.Cas.v28-08-2026
- Niet mijn observatie dat de toeleveringsaanvoer stabiliseert.Cas.v26-08-2026

