Europa voert verplichte AI-labels in voor chatbots en deepfakes

woensdag, 05 augustus 2026 om 6:18

Vrouwengezicht half natuurlijk, half digitaal, met EU-vlag en keurmerk voor herkenbare AI-content.

Sinds begin augustus 2026 gelden in de Europese Unie nieuwe transparantieverplichtingen uit artikel 50 van de AI Act. Organisaties die AI-systemen ontwikkelen of gebruiken, moeten gebruikers in verschillende situaties duidelijk informeren wanneer zij met kunstmatige intelligentie communiceren of wanneer content door AI is gegenereerd of gemanipuleerd. De Europese Commissie publiceerde tegelijk uitgebreide richtlijnen om de nieuwe regels in de praktijk toe te passen.

De verplichtingen gelden niet alleen voor ontwikkelaars van grote AI-modellen. Ook bedrijven, overheden, onderwijsinstellingen, platforms en andere organisaties die AI inzetten, kunnen onder de nieuwe regels vallen.

Wat is sinds 2 augustus verplicht?

De AI Act maakt onderscheid tussen aanbieders van AI-systemen en organisaties die AI gebruiken.

Aanbieders moeten systemen zo ontwerpen dat gebruikers weten wanneer zij rechtstreeks met AI communiceren. Bij een chatbot, telefonische AI-assistent of digitale avatar moet daarom duidelijk worden gemaakt dat geen mens reageert, tenzij dat voor iedere gebruiker vanzelfsprekend is.

Daarnaast moeten aanbieders van generatieve AI ervoor zorgen dat gegenereerde of gemanipuleerde tekst, afbeeldingen, audio en video worden voorzien van een machineleesbare markering. Volgens de Europese Commissie maakt zo'n technische markering het voor platforms en andere systemen mogelijk AI-content automatisch te herkennen, zonder dat het label altijd zichtbaar hoeft te zijn.

Voor organisaties die AI toepassen gelden aanvullende informatieverplichtingen. Zij moeten gebruikers informeren wanneer zij worden blootgesteld aan:

emotieherkenning of biometrische categorisering;
realistische AI-deepfakes in beeld, audio of video;
AI-gegenereerde teksten over onderwerpen van publiek belang wanneer menselijke controle en redactionele verantwoordelijkheid ontbreken.

Niet iedere AI-tekst hoeft een zichtbaar label te krijgen

De nieuwe regels worden regelmatig uitgelegd alsof alle AI-gegenereerde content verplicht van een zichtbaar label moet worden voorzien. Dat is niet juist.

Voor teksten over onderwerpen van publiek belang geldt een belangrijke uitzondering wanneer een mens de inhoud controleert en een persoon of organisatie eindverantwoordelijk blijft voor de publicatie. Een nieuwsredactie die AI gebruikt als hulpmiddel, de feiten controleert en zelf de redactionele verantwoordelijkheid draagt, hoeft daarom niet automatisch boven ieder artikel te vermelden dat AI is gebruikt.

Ook voor artistieke, satirische en fictieve werken gelden uitzonderingen. De bekendmaking mag de beleving van het werk niet onnodig verstoren. Voor realistische deepfakes die personen iets laten zeggen of doen wat nooit heeft plaatsgevonden, blijft duidelijke transparantie echter het uitgangspunt.

De Europese Commissie benadrukt in haar richtlijnen dat de uiteindelijke verplichtingen afhangen van de rol van de organisatie, het gebruikte AI-systeem en de context waarin het systeem wordt ingezet. De richtlijnen en de vrijwillige General-Purpose AI Code of Practice helpen organisaties bij de interpretatie, maar de wettelijke transparantieverplichtingen zelf zijn volledig bindend.

Wat moeten organisaties nu regelen?

Organisaties kunnen alleen aan de nieuwe regels voldoen wanneer zij precies weten waar AI binnen de organisatie wordt gebruikt. Een inventarisatie van alle AI-toepassingen vormt daarom de eerste stap.

Denk daarbij niet alleen aan chatbots of tekstgeneratoren, maar ook aan automatische telefonie, beeldgeneratoren, biometrische functies en software waarin AI ongemerkt is geïntegreerd.

Per toepassing moet vervolgens duidelijk zijn:

wie aanbieder en wie gebruiker van het AI-systeem is;
welke persoonsgegevens of andere gegevens worden verwerkt;
wanneer gebruikers vooraf moeten worden geïnformeerd;
hoe AI-content technisch wordt gemarkeerd of zichtbaar wordt gelabeld;
wie verantwoordelijk is voor controle van de AI-uitvoer;
hoe incidenten, fouten en klachten worden geregistreerd.

Deze verplichtingen sluiten aan bij de bredere eis rond AI-geletterdheid, die sinds 2 februari 2025 geldt. Organisaties moeten medewerkers niet alleen informeren dát AI wordt gebruikt, maar ook zorgen dat zij begrijpen welke gegevens veilig mogen worden ingevoerd, hoe AI-uitkomsten gecontroleerd moeten worden en wanneer menselijke tussenkomst noodzakelijk is.

Boetes kunnen oplopen tot 15 miljoen euro

Organisaties die de transparantieverplichtingen overtreden, riskeren aanzienlijke sancties. Volgens artikel 99 van de AI Act kunnen boetes oplopen tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van welk bedrag hoger uitvalt. Voor mkb-bedrijven en start-ups geldt juist het laagste van beide maxima.

Een maximale boete wordt niet automatisch opgelegd. Toezichthouders moeten onder meer rekening houden met de ernst van de overtreding, de duur ervan, het aantal getroffen personen, de omvang van de organisatie, de genomen herstelmaatregelen en de mate waarin een organisatie meewerkt aan het onderzoek.

Sinds 2 augustus zijn het Europese AI Office en de nationale toezichthouders verantwoordelijk voor het toezicht op deze bepalingen. De Europese Commissie heeft daarnaast een klachtenprocedure en een meldpunt voor klokkenluiders geopend om mogelijke overtredingen van de AI Act te kunnen melden.

Waarom deze regels belangrijk zijn

De nieuwe transparantieregels moeten voorkomen dat AI ongemerkt doorgaat voor een mens of voor authentieke media wanneer dat gebruikers kan misleiden. Daarmee vormt artikel 50 een van de eerste onderdelen van de AI Act die burgers direct in de praktijk zullen merken.

Voor organisaties betekent dit dat AI-governance belangrijker wordt dan alleen de keuze voor een AI-tool. Zij moeten inzicht hebben in waar AI wordt ingezet, welke risico's daarbij horen, wie verantwoordelijk is voor de uitkomsten en op welke manier gebruikers tijdig en duidelijk worden geïnformeerd.

Volgens de Europese Commissie vergroten deze transparantieverplichtingen het vertrouwen in AI-systemen zonder innovatie onnodig af te remmen. Tegelijkertijd zullen veel organisaties hun interne processen, documentatie en communicatie moeten aanpassen om volledig aan de nieuwe Europese regels te voldoen.

Robin HeesterOprichter

Robin Heester is mede-oprichter van AI Wereld en heeft door de jaren heen meerdere websites, nieuwsbrieven en magazines opgericht. Hij schrijft over technologie, innovatie en de maatschappelijke impact van nieuwe digitale ontwikkelingen.