AI-stemhulp Keus offline nadat gemeenten kritiek uitten

De met AI gemaakte stemhulp Keus is offline gehaald na stevige kritiek van Nederlandse gemeenten en hun koepelorganisatie. De tool werd in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen ontwikkeld om kiezers te helpen bij hun keuze, maar zorgde al snel voor onrust over de betrouwbaarheid en mogelijke invloed op het stemproces. Meer hierover lees je in het originele bericht.

De maker van Keus noemde zijn project een experiment. In korte tijd zou de stemhulp meer dan zeventigduizend keer zijn gebruikt. De bedoeling was dat bezoekers via de AI-gestuurde vragenlijst een indruk zouden krijgen van welke partijen in hun gemeente het beste bij hun standpunten passen. De tool gebruikte informatie over lokale partijen en standpunten om een advies te geven.

Maar al snel kwamen er meldingen dat Keus onjuiste resultaten gaf. In sommige gevallen werden partijen verkeerd samengevoegd. In andere gevallen kregen partijen een typering die niet overeenkwam met de feitelijke informatie over hen. De ontwikkelaar gaf later aan dat de brondata niet de oorzaak was van deze fouten en dat het lastig bleek om goede informatie over alle gemeenten en partijen betrouwbaar te verwerken. Uiteindelijk besloot hij de stekker eruit te trekken.

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) noemde het offline halen van Keus een terechte beslissing. Volgens de VNG kan het gebruik van AI-hulpmiddelen rond verkiezingen invloed hebben op kiezers en op het democratische proces. De organisatie waarschuwde al eerder voor dit soort toepassingen in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart. De VNG legde daarbij de nadruk op het belang van betrouwbare en controleerbare informatie over lokale standpunten.

Ook politieke partijen in gemeenten uitten kritiek op Keus, met name in steden zoals Haarlem, waar lijsttrekkers het gebruik van de tool openlijk bekritiseerden. Zij vrezen dat foutieve of misleidende informatie de manier waarop mensen beslissen kan beïnvloeden.

De VNG adviseert kiezers om gebruik te maken van stemhulpmiddelen die vooraf zijn gecontroleerd door deskundigen en betrokken partijen. Bekende voorbeelden hiervan zijn de sites StemWijzer en KiesKompas, die traditioneel bij verkiezingen worden ingezet en waarvan de inhoud door experts is getoetst.

Dit voorval illustreert dat nieuwe technologie, en met name toepassingen die gebruikmaken van AI, niet zonder risico’s zijn wanneer ze worden ingezet in gevoelige contexten zoals verkiezingen. Het belang van transparantie over de herkomst van informatie en van heldere controlemechanismen blijkt bij dit soort hulpmiddelen des te duidelijker.

Voor kiezers betekent dit dat ze goed moeten opletten bij het gebruiken van digitale hulpmiddelen. Niet alle online tools zijn even betrouwbaar, zeker niet als ze gebaseerd zijn op algoritmes die niet door mensen zijn gecontroleerd. De discussie rond Keus kan gemeenten en organisaties aanzetten tot strengere richtlijnen over hoe AI-tools mogen worden gebruikt in de toekomst, vooral als het gaat om zaken die het stemgedrag en de democratische besluitvorming raken.