Datacenters in Nederland zijn ondoorzichtig over hun energieverbruik

Onderzoeksjournalisten van NRC en NU.nl hebben vastgesteld dat veel grote datacenters in Nederland niet duidelijk zijn over hoeveel elektriciteit ze gebruiken, ook al zijn ze daar volgens Europese regels juist toe verplicht. Dit gaat vooral om zogeheten hyperscale-locaties van grote technologiebedrijven, waar enorme hoeveelheden data worden verwerkt en opgeslagen. De Europese Energierichtlijn vereist dat datacenters hun energieverbruik rapporteren aan nationale autoriteiten, maar in de praktijk blijkt dit lang niet altijd te gebeuren zoals bedoeld, volgens Tweakers.

Volgens de Europese Energierichtlijn moeten datacenters die boven een bepaalde omvang elektrisch vermogen gebruiken hun energieverbruik bijhouden en rapporteren aan de bevoegde instanties. In Nederland is dat de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Het doel van de regeling is om beter inzicht te krijgen in hoeveel stroom deze grote faciliteiten gebruiken, omdat ze een steeds groter onderdeel zijn van het elektriciteitsverbruik in het land. Datacenters draaien de hele dag en nacht servers voor alles van cloudopslag tot AI-computing, en dat vraagt veel energie. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat datacenters vorig jaar ongeveer 4,2 procent van het totale elektriciteitsverbruik in Nederland hadden, wat vergelijkbaar is met het verbruik van bijna twee miljoen huishoudens.

Toch blijkt uit het onderzoek van NRC en NU.nl dat precies die rapportages vaak niet compleet of niet openbaar zijn. Grote datacenters van Amerikaanse bedrijven, waaronder Google en Microsoft, zouden volgens de berichten de gegevens die zij aanleveren zo hebben ingediend dat het onmogelijk is om het verbruik van individuele locaties te achterhalen. In sommige gevallen zouden zij aangeven dat de informatie bedrijfsvertrouwelijk is, waardoor de cijfers slechts op een geaggregeerd niveau beschikbaar komen of zelfs helemaal niet openlijk gemeld zijn.

De RVO erkent dat ze niet over de middelen beschikt om datacenters te dwingen volledige transparantie te geven. Verantwoordelijkheid voor het registreren van energieverbruik ligt formeel bij de exploitanten zelf, maar als deze ervoor kiezen bepaalde details als vertrouwelijk te bestempelen, blijft het lastig om precies te zien wat er gebeurt. Dat betekent dat onderzoekers, beleidsmakers en burgers weinig grip hebben op hoeveel elektriciteit individuele datacenters verbruiken en hoe efficiënt ze zijn in het gebruik ervan.

Het gebrek aan inzicht maakt het moeilijk om te beoordelen of datacenters voldoende energie-efficiënt werken en of plannen om het stroomnet te beschermen goed doordacht zijn. Netbeheerders en energiedeskundigen hebben in recente jaren gewaarschuwd dat de toename van het datacenterverbruik de druk op het elektriciteitsnet kan vergroten, zeker nu digitalisering en AI-toepassingen vaker worden gebruikt.

De energiebehoefte van datacenters is de laatste jaren duidelijk gestegen. In 2024 verbruikten de grootste Nederlandse datacenters samen bijna 4,7 terawattuur elektriciteit. Dat is meer dan drie keer zoveel als in 2017, toen de energiesector en digitale infrastructuur nog een kleiner deel van de totale stroomconsumptie voor hun rekening namen. Het is deze groei en de onzekerheid over de exacte cijfers die het belang van transparantie onderstrepen.

Datacenters zelf zeggen soms dat het delen van gedetailleerde energiegegevens hun concurrentiepositie kan schaden. Bedrijven kunnen informatie als strategisch vertrouwelijk beschouwen, wat begrijpelijk is vanuit zakelijk perspectief. Tegelijkertijd maakt de wettelijke plicht tot rapportage expliciet dat consumenten en beleidsmakers zicht moeten krijgen op het energiegebruik van deze grote spelers.

Zonder inzicht blijft het echter lastig om maatschappelijke en politieke keuzes te maken over hoe de groei van het digitale landschap, inclusief hyperscale-datacenters, verantwoord kan worden gecombineerd met doelen rond duurzaamheid en betrouwbaarheid van energievoorziening.

Nederland fungeert als een belangrijk digitaal knooppunt voor Europa, met veel internationale datacenters vanwege de aanwezigheid van infrastructuur zoals de Amsterdam Internet Exchange en goede energie-verbindingen. Dit zorgt voor economische kansen, maar ook voor uitdagingen rond energievoorziening en duurzaamheidsbeleid. Hoe transparantie rond energieverbruik wordt verbeterd, blijft een onderwerp van debat onder toezichthouders, onderzoekers en maatschappelijke organisaties.

Het verhaal van NRC en NU.nl roept vragen op over de praktische uitvoering van Europese regels en de rol van bedrijven en overheid in het openbaar maken van gegevens die van groot belang zijn voor energie- en klimaatbeleid.