Zuid-Holland onderzoekt afhankelijkheid van buitenlandse techbedrijven

Wie heeft eigenlijk de controle over de digitale infrastructuur waarop Nederland draait? De provincie Zuid-Holland laat onderzoeken hoe afhankelijk inwoners, bedrijven en overheden zijn van grote technologiebedrijven. Daarbij gaat het niet alleen om datacenters en internetverbindingen, maar ook om data, software en de digitale diensten die we dagelijks gebruiken. De eerste aanbevelingen worden in maart 2027 verwacht.

Van een gemeentelijke website tot de opslag van bedrijfsgegevens: een groot deel van onze samenleving is afhankelijk van digitale systemen. Veel van die infrastructuur wordt beheerd door commerciële bedrijven, regelmatig uit het buitenland. Dat maakt Nederland kwetsbaar, stelt de provincie Zuid-Holland.

In een op 12 november gepubliceerd onderzoeksprogramma beschrijft de provincie hoe zij meer grip wil krijgen op deze digitale afhankelijkheden. Onderzoeksorganisatie TNO Vector brengt de huidige situatie in kaart en ontwikkelt toekomstscenario's.

De centrale vraag is wat de provincie kan doen om de belangen van inwoners en bedrijven in die digitale toekomst te beschermen.

De discussie over digitale afhankelijkheid gaat verder dan de vraag welk bedrijf de servers beheert.

Wat gebeurt er bijvoorbeeld wanneer een belangrijke cloudleverancier langdurig uitvalt? Hoeveel zeggenschap heeft een overheid over de gegevens die zij bij een externe partij opslaat? En welke alternatieven zijn beschikbaar wanneer een leverancier zijn voorwaarden verandert?

Het zijn voorbeelden van vraagstukken die duidelijk maken waarom digitale infrastructuur steeds vaker een bestuurlijk onderwerp wordt.

Zuid-Holland wijst onder meer op cyberaanvallen, storingen en desinformatie als risico's voor de digitale samenleving. Volgens de provincie heeft de overheid momenteel relatief weinig invloed op een groot deel van de infrastructuur waarvan de samenleving afhankelijk is.

Daarmee is digitalisering niet langer uitsluitend een zaak van ICT-afdelingen. Het raakt ook economische ontwikkeling, publieke dienstverlening en de weerbaarheid van de samenleving.

Het onderzoek raakt aan een bredere discussie over de toekomst van AI en datacenters in Nederland.

De ontwikkeling en toepassing van kunstmatige intelligentie vragen om rekenkracht, toegang tot gegevens en betrouwbare digitale netwerken. Veel van die voorzieningen worden geleverd door grote internationale technologiebedrijven.

Tegelijkertijd klinkt vanuit de Nederlandse datacentersector juist de oproep om meer ruimte te maken voor digitale infrastructuur.

Stijn Grove, directeur van de Dutch Data Center Association, benadrukte eerder tegenover AI Wereld dat Nederland niet zonder meer rekenkracht kan. Lees hier het interview met Stijn Grove over de behoefte aan meer digitale infrastructuur in Nederland.

Die twee discussies hoeven elkaar niet tegen te spreken. Nederland kan behoefte hebben aan meer datacentercapaciteit en tegelijkertijd willen voorkomen dat het te afhankelijk wordt van een beperkt aantal aanbieders.

Meer servers op Nederlandse bodem betekenen bovendien niet automatisch meer Nederlandse zeggenschap. Ook de eigenaar, gebruikte software, contractvoorwaarden en toegang tot gegevens bepalen hoeveel controle een overheid of bedrijf daadwerkelijk heeft.

Hoewel het Zuid-Hollandse onderzoek niet specifiek over AI gaat, zijn die vragen voor de verdere ontwikkeling van kunstmatige intelligentie wel relevant.

Opvallend is dat Zuid-Holland de discussie niet uitsluitend aan de landelijke overheid wil overlaten.

De provincie onderzoekt welke rol zij zelf kan spelen, samen met gemeenten, waterschappen en andere organisaties. Daarbij kijkt TNO Vector naar verschillende onderdelen van de digitale infrastructuur, van fysieke verbindingen en datacenters tot applicaties, gegevens en regels.

Het onderzoek moet onder meer duidelijk maken waar de belangrijkste afhankelijkheden liggen, welke technologische ontwikkelingen invloed hebben op de provincie en welke handelingsmogelijkheden er bestaan.

Daaruit kunnen uiteindelijk verschillende beleidskeuzes volgen. Denk bijvoorbeeld aan de vraag of overheden meer gezamenlijk moeten optrekken bij de inkoop van digitale diensten, of hoe zij voldoende alternatieven kunnen behouden.

Dat zijn vooralsnog mogelijke richtingen, geen aangekondigde maatregelen. De provincie heeft nog geen concrete besluiten genomen over nieuwe publieke datacenters, een eigen cloudomgeving of het vervangen van buitenlandse leveranciers.

De planning geeft het onderzoek ook een politieke dimensie.

Op 17 maart 2027 vinden de verkiezingen voor de Provinciale Staten plaats. Zuid-Holland verwacht in dezelfde maand de eerste toekomstscenario's en aanbevelingen te presenteren.

Het definitieve rapport staat gepland voor juli 2027. Daarin moet onder meer duidelijk worden hoe de digitale infrastructuur van Zuid-Holland momenteel is georganiseerd en wat de provincie concreet kan doen.

Dat betekent dat de nieuwe provinciale politiek straks mogelijk keuzes moet maken over een onderwerp dat traditioneel vooral door landelijke overheden en technologiebedrijven wordt behandeld.

De belangrijkste vraag is uiteindelijk niet of Zuid-Holland zonder buitenlandse technologie kan. Dat is ook niet het doel dat de provincie nu heeft aangekondigd.

De vraag is hoeveel afhankelijkheid acceptabel is, welke risico's de overheid bereid is te dragen en waar publieke zeggenschap noodzakelijk blijft.

Want naarmate meer economische activiteiten en publieke diensten afhankelijk worden van digitale systemen, wordt ook de controle over die systemen belangrijker.