AI in de klas, maar tegen welke prijs?

De opmars van kunstmatige intelligentie in het onderwijs gaat razendsnel. Van huiswerkhulpen tot chatbots die essays nakijken: AI lijkt het leren makkelijker, sneller en persoonlijker te maken. Maar terwijl scholen experimenteren en techbedrijven grote beloftes doen, klinkt er ook een steeds luider waarschuwend geluid. Een nieuw rapport van de Brookings Institution zet vraagtekens bij de richting waarin het onderwijs beweegt. Niet met doemdenken, maar met een duidelijke boodschap: voorzichtigheid is geboden.

De kern van het rapport draait om een simpele maar ongemakkelijke vraag: wat leren kinderen nog zelf, als een AI het denkwerk overneemt? Volgens de onderzoekers bestaat het risico dat leerlingen minder oefenen met kritisch denken, creativiteit en probleemoplossing. Vooral bij kinderen en tieners, van wie de hersenen nog volop in ontwikkeling zijn, kan dat gevolgen hebben. Als een chatbot altijd een snel en netjes antwoord geeft, wordt het verleidelijk om het eigen denkproces over te slaan. Op korte termijn voelt dat efficiënt, maar op lange termijn kan het leervermogen eronder lijden.

Daar komt bij dat veel AI-systemen zijn ontworpen om behulpzaam en bevestigend te zijn. Dat klinkt positief, maar het kan ook een keerzijde hebben. Sociale en emotionele ontwikkeling draait juist om frictie, misverstanden en het leren omgaan met kritiek. Een digitale gesprekspartner die altijd meebuigt en bevestigt, biedt die realiteit niet. In extreme gevallen kan er zelfs een sterke afhankelijkheid ontstaan van AI als gesprekspartner of vertrouwenspersoon.

Het rapport is overigens geen pleidooi om AI uit de klas te weren. Integendeel. AI kan juist waardevol zijn bij taalontwikkeling, schrijfvaardigheid en het ondersteunen van docenten. Denk aan extra uitleg voor leerlingen die achterlopen, of hulpmiddelen die leraren tijd besparen bij administratieve taken. De voorwaarde is wel duidelijk: AI moet een aanvulling zijn op menselijk onderwijs, geen vervanging ervan.

Een ander belangrijk punt is ongelijkheid. Goed gefinancierde scholen kunnen investeren in veilige, goed geteste AI-systemen, terwijl scholen met minder middelen zijn aangewezen op goedkopere en vaak minder betrouwbare oplossingen. Zo dreigt technologie de kloof in het onderwijs juist te vergroten in plaats van te verkleinen.

De oproep van de onderzoekers is helder. Zorg voor duidelijke regels, investeer in AI-geletterdheid bij leerlingen en docenten en verschuif de focus van puur cijfers naar echte vaardigheden. Alleen met nauwe samenwerking tussen scholen, overheden en techbedrijven kan AI een hulpmiddel worden dat het onderwijs versterkt, in plaats van verzwakt.