Burgers gebruiken steeds vaker AI voor bezwaar bij gemeente: ambtenaren krijgen extra werk

Nederlandse en Belgische gemeenten ontvangen steeds vaker bezwaarschriften die vermoedelijk met kunstmatige intelligentie zijn geschreven. Acht van de twaalf gemeenten die inhoudelijk reageerden op onderzoek van Tweakers herkennen deze ontwikkeling. De brieven bevatten regelmatig uitgebreide argumenten en soms verzonnen verwijzingen naar wetten. Tegelijkertijd verlaagt AI voor burgers de drempel om een overheidsbesluit aan te vechten.

Dat blijkt uit een steekproef van Tweakers onder Nederlandse en Vlaamse gemeenten, gepubliceerd op 19 oktober 2026.

Gemeenten als Amsterdam, Utrecht, Eindhoven, Groningen en Arnhem melden dat zij vaker AI-gegenereerde bezwaren herkennen.

De ontwikkeling legt een spanning bloot. Burgers krijgen een toegankelijk hulpmiddel om hun rechten te verdedigen, terwijl overheidsinstanties extra tijd moeten besteden aan het controleren van de aangeleverde argumenten.

AI-chatbots zoals ChatGPT, Claude en Gemini kunnen binnen enkele seconden een formele bezwaarbrief opstellen.

Een burger hoeft daarvoor vaak alleen het probleem te beschrijven en de chatbot te vragen om een bezwaarschrift.

Het resultaat oogt regelmatig professioneel. De tekst bevat juridische termen, opsommingen en verwijzingen naar wetsartikelen.

Volgens verschillende gemeenten gaat het juist daar mis.

De chatbot kan argumenten toevoegen die niet relevant zijn voor het specifieke besluit. Soms verwijst het systeem zelfs naar wetten of rechterlijke uitspraken die niet bestaan.

De gemeente Groningen vertelt aan Tweakers dat medewerkers daardoor meer tijd kwijt zijn aan de behandeling van bezwaren. Zij moeten verschillende argumenten afzonderlijk beoordelen, ook wanneer die weinig met de oorspronkelijke klacht te maken hebben.

De Vlaamse gemeente Hasselt herkent hetzelfde probleem. Volgens de gemeente zijn bezwaarschriften uitgebreider geworden en gebruiken indieners vaker juridische formuleringen.

Opvallend is dat geen van de twaalf gemeenten harde cijfers bijhoudt over het aantal met AI geschreven bezwaarschriften.

De onderzoeksresultaten berusten daardoor op waarnemingen van medewerkers. Dat maakt het lastig om vast te stellen hoeveel bezwaren daadwerkelijk door AI zijn opgesteld.

Ook is niet duidelijk of het totale aantal bezwaren door AI stijgt, hoeveel AI-bezwaren gegrond blijken en hoeveel burgers dankzij AI met succes een onjuist overheidsbesluit aanvechten.

Een belangrijke kant van deze ontwikkeling is dat AI burgers kan helpen bij ingewikkelde procedures.

Wie bezwaar wil maken tegen een WOZ-beschikking, afgewezen vergunning of beslissing over een uitkering, moet begrijpen welk besluit de overheid heeft genomen en waarom dat mogelijk onjuist is.

Dat is niet voor iedereen eenvoudig.

Overheidsbrieven bevatten regelmatig ingewikkelde formuleringen. Bovendien hebben burgers niet altijd tijd, kennis of financiële middelen om professionele juridische hulp in te schakelen.

Een AI-chatbot kan een besluit in gewone taal uitleggen, relevante vragen formuleren en helpen om de eigen argumenten logisch op papier te zetten.

Daarmee kan AI de praktische drempel verlagen om gebruik te maken van bestaande rechten.

Volgens de Rijksoverheid mogen burgers zelf bezwaar maken tegen veel overheidsbesluiten. Zij hoeven daarvoor geen advocaat in te schakelen en het indienen van een bezwaar kost niets.

Meestal geldt een termijn van zes weken na bekendmaking van het besluit.

AI verandert die wettelijke voorwaarden niet. De indiener blijft zelf verantwoordelijk voor de informatie in het bezwaarschrift.

Voor de rechtsbescherming is vooral de inhoud van het bezwaar belangrijk, niet of iemand hulp kreeg van een chatbot, kennis, jurist of andere tekstschrijver.

Wel schuilt er een risico in het blindelings overnemen van gegenereerde teksten. Een indrukwekkende juridische formulering maakt een argument niet automatisch correct.

Dat probleem speelt ook bij professionals. AI Wereld schreef eerder over waarschuwingen aan advocaten die AI-gegenereerde juridische verwijzingen zonder voldoende controle gebruikten.

Niet alleen burgers gebruiken AI om juridische documenten te verwerken.

Verschillende gemeenten experimenteren met AI om hun medewerkers administratief werk uit handen te nemen.

Amsterdam gebruikt AI bijvoorbeeld in pilots om hoorzittingen en andere onderdelen van bezwaarprocedures samen te vatten. Juristen kunnen bovendien een interne databank raadplegen waarin AI samenvattingen van adviesteksten heeft gemaakt. Zo kunnen zij sneller vergelijkbare dossiers terugvinden.

Ook Hasselt gebruikt AI om lange bezwaarschriften samen te vatten. Een bevoegde ambtenaar blijft vervolgens verantwoordelijk voor de daadwerkelijke beoordeling.

Utrecht en Rotterdam onderzoeken eveneens mogelijkheden voor AI-ondersteuning.

Die toepassingen passen in een grotere ontwikkeling. AI Wereld beschreef eerder hoe het gebruik van AI bij Nederlandse overheden groeit.

Onderzoeksinstituut TNO bracht eind 2025 81 publiek vindbare toepassingen van generatieve AI bij Nederlandse overheidsorganisaties in kaart.

Gemeenten gebruiken zulke systemen onder meer om documenten te analyseren, informatie op te zoeken en medewerkers te ondersteunen.

Toch blijven bezwaarschriften een gevoelige toepassing.

Overheidsinstanties verwerken bij bezwaarprocedures persoonlijke gegevens en moeten hun beslissingen zorgvuldig onderbouwen.

Een AI-systeem kan een dossier samenvatten of relevante informatie helpen terugvinden. Dat betekent niet dat het zelfstandig moet bepalen of een burger gelijk krijgt.

Rotterdam benadrukt tegenover Tweakers dat het vertrouwelijke gegevens alleen met AI wil verwerken wanneer de gemeente daarvoor een voldoende beveiligde omgeving heeft.

De vraag is dus niet alleen hoeveel werk AI bespaart, maar ook hoe gemeenten menselijke controle en privacy beschermen.

De Vlaamse Ombudsdienst kiest voor een opvallende aanpak.

In plaats van burgers af te raden om AI te gebruiken, heeft de organisatie op 13 oktober 2026 een speciale handleiding met een voorbeeldprompt gepubliceerd.

Daarmee wil de ombudsdienst burgers helpen om betere klachten te schrijven.

De organisatie signaleert namelijk dezelfde problemen als de gemeenten: lange teksten, ingewikkelde juridische termen en verwijzingen naar regels die niet altijd van toepassing zijn.

Vlaams ombudsvrouw Myriam Parys waarschuwt dat niet iedereen voldoende kennis heeft om AI-antwoorden goed te beoordelen.

De oplossing die de ombudsdienst voorstelt, is juist om AI eenvoudiger te laten schrijven.

Via de website van de Vlaamse Ombudsdienst kunnen burgers een voorbeeldprompt vinden.

Daarin krijgt de AI onder meer de opdracht om maximaal één A4 te schrijven, alleen informatie van de burger te gebruiken en geen nieuwe feiten of juridische verwijzingen te verzinnen.

De prompt vraagt ook om ontbrekende informatie te signaleren, in plaats van zelf antwoorden in te vullen.

Dat is een andere benadering dan een chatbot vragen om een zo sterk mogelijk juridisch verweer te schrijven.

Het doel is niet om de meest indrukwekkende brief te produceren, maar om de feitelijke klacht zo helder mogelijk te formuleren.

De opkomst van AI-bezwaarschriften roept een bredere vraag op: maakt technologie de toegang tot het recht daadwerkelijk beter?

Voor burgers kan AI een krachtig hulpmiddel zijn. Zij kunnen ingewikkelde besluiten laten uitleggen en hun eigen argumenten beter formuleren zonder direct betaalde hulp in te schakelen.

Voor gemeenten brengt dezelfde technologie nieuwe uitdagingen mee. Medewerkers moeten lange documenten controleren en voorkomen dat onjuiste AI-informatie hun beoordeling beïnvloedt.

Het onderzoek van Tweakers laat nog niet zien welke van die effecten het zwaarst weegt.

Daarvoor ontbreken belangrijke cijfers, zoals het percentage gegronde AI-bezwaren, de gemiddelde behandeltijd en het aantal burgers dat dankzij AI voor het eerst bezwaar durfde te maken.

Zonder die informatie blijft onduidelijk of AI vooral extra administratieve lasten veroorzaakt, of ook bijdraagt aan betere rechtsbescherming.

De ervaring van de Vlaamse Ombudsdienst laat in ieder geval zien dat overheden meer kunnen doen dan alleen de gevolgen van AI-gebruik opvangen.

Zij kunnen burgers ook helpen om de technologie beter te gebruiken.

Een korte, feitelijk correcte bezwaarbrief kan uiteindelijk waardevoller zijn dan een indrukwekkend juridisch document van tien pagina's.