Eric Smit lanceert The Firewall: Nederlands platform wil Big Tech juridisch én journalistiek bestrijden

zaterdag, 16 mei 2026 om 17:43

Onderzoeksjournalist Eric Smit heeft samen met een groep journalisten, bestuurders en technologiecritici een nieuw Nederlands platform opgericht dat zich volledig richt op de macht van Big Tech. Het initiatief, The Firewall, presenteert zichzelf als een journalistieke waakhond die niet alleen onderzoek doet naar technologiebedrijven, maar ook juridische stappen wil zetten tegen misstanden rond digitale macht, data en democratie.

Volgens de initiatiefnemers vormt de groeiende invloed van grote technologiebedrijven inmiddels een “existentiële bedreiging” voor de democratische samenleving in Europa. Het platform combineert onderzoeksjournalistiek met juridische actie en richt zich expliciet op bedrijven als Google, Meta, Microsoft, Amazon en andere dominante technologieplatforms.

'Democratie verliest grip op informatievoorziening'

The Firewall opent zijn missie met een opvallend scherpe waarschuwing over de rol van Big Tech binnen de Europese democratie. Daarbij verwijst het platform naar een publieke verklaring van Nederlandse journalistieke organisaties en Stichting Democratie en Media van 20 november 2025.

In die verklaring staat dat de Nederlandse samenleving steeds meer controle verliest over “een op waarheidsvinding gerichte en pluriforme informatievoorziening” door de dominante positie van mondiale technologiebedrijven.

Volgens de verklaring komen nieuwsvoorziening, online distributie en publieke informatie steeds vaker in handen van bedrijven met voornamelijk commerciële belangen. Democratische waarden zouden daarbij geen centrale rol spelen.

The Firewall trekt die analyse verder door en stelt dat technologiebedrijven inmiddels directe invloed hebben op:

welke informatie burgers zien
hoe politieke discussies online verlopen
digitale infrastructuur van overheden
advertentie- en datamarkten
publieke opinievorming via algoritmes

Volgens het platform ontstaat daardoor een nieuwe machtslaag die grotendeels buiten democratische controle opereert.

Journalistiek gecombineerd met juridische procedures

Het meest opvallende aspect van The Firewall is de combinatie van onderzoeksjournalistiek en juridische actie. Waar traditionele media meestal publiceren en daarna wachten op politieke of maatschappelijke gevolgen, wil The Firewall zelf actief procederen tegen bedrijven of instellingen wanneer daar aanleiding toe is.

Het platform noemt zichzelf daarom nadrukkelijk méér dan een journalistiek medium.

“In Nederland is dit de eerste keer dat onderzoeksjournalistiek structureel wordt voorzien van juridische slagkracht,” schrijft de stichting achter het platform.

De organisatie stelt dat misstanden “journalistiek en controleerbaar” worden onderzocht, waarna de stichting indien nodig advocaten kan inschakelen om juridische stappen te zetten.

Daarvoor is bewust gekozen voor een aparte juridische afdeling binnen de stichtingstructuur. Volgens The Firewall moet die scheiding voorkomen dat juridische belangen directe invloed krijgen op de onafhankelijke redactie.

Redactie moet onafhankelijk blijven

De combinatie van activisme, journalistiek en rechtszaken ligt gevoelig binnen de mediasector. Daarom benadrukt The Firewall dat de redactie onafhankelijk opereert op basis van een formeel redactiestatuut.

Volgens de organisatie werkt de redactie “in lijn met de missie van de stichting”, maar blijven journalistieke keuzes zelfstandig.

De juridische afdeling opereert apart van de redactie en het bestuur beslist uiteindelijk welke procedures worden gevoerd en welke advocatenkantoren daarbij worden ingezet.

Die constructie lijkt geïnspireerd op internationale modellen waarbij onderzoeksplatforms steeds vaker samenwerken met juridische experts, privacyorganisaties of maatschappelijke actiegroepen.

Eric Smit opnieuw in frontlinie van onderzoeksjournalistiek

De bekendste naam achter The Firewall is Eric Smit, medeoprichter van Follow the Money en jarenlang één van de invloedrijkste onderzoeksjournalisten van Nederland.

Smit staat binnen de Nederlandse mediasector bekend om diepgravend onderzoek naar financiële macht, belastingconstructies en internationale bedrijven. Met The Firewall verschuift de focus nu nadrukkelijk naar digitale macht en technologische infrastructuur.

Volgens documenten van de stichting bestaat het bestuur momenteel uit vijf personen:

Eric Smit (voorzitter)
Richard Jong (penningmeester)
Matthijs Kaaks (secretaris)
Paulien van Stijn
Mireille van Ark

Bestuursleden ontvangen geen vergoeding voor hun werkzaamheden, behalve eventuele onkostenvergoedingen.

Focus op Europese digitale autonomie

The Firewall positioneert zich nadrukkelijk binnen de bredere Europese discussie over digitale autonomie. Europese overheden maken zich al jaren zorgen over de afhankelijkheid van Amerikaanse technologiebedrijven voor cloudopslag, AI-systemen, online advertentiemarkten en publieke digitale infrastructuur.

Volgens The Firewall raken die zorgen inmiddels direct aan:

nationale veiligheid
democratische weerbaarheid
privacy van burgers
controle over publieke informatie
Europese strategische autonomie

De stichting stelt dat technologiebedrijven dankzij hun enorme databestanden, advertentie-inkomsten en algoritmische systemen een ongekende invloed hebben opgebouwd.

Daarnaast waarschuwt het platform voor de nauwe relatie tussen sommige technologiebedrijven en autoritaire politieke leiders. Daarmee sluit het initiatief aan bij bredere Europese discussies over desinformatie, buitenlandse beïnvloeding en de concentratie van digitale macht.

Eerste procedures richten zich op Nederlandse infrastructuur

Hoewel The Firewall nog niet volledig operationeel is, mengde het initiatief zich al eerder in discussies rond Nederlandse digitale infrastructuur.

Onder meer de overname van hostingbedrijf Solvinity door het Amerikaanse Kyndryl leidde tot zorgen bij journalisten, technologie-experts en privacyvoorvechters. Critici vrezen dat cruciale Nederlandse systemen daardoor indirect onder buitenlandse invloed kunnen komen te staan.

De kwestie raakt onder meer aan DigiD-gerelateerde infrastructuur en bredere zorgen over cloudafhankelijkheid van Amerikaanse technologiebedrijven.

Crowdfunding en ANBI-status

The Firewall draait grotendeels op donaties en lidmaatschappen. Mensen kunnen zich aansluiten als “medestander” via een jaarlijkse bijdrage of grotere bedragen doneren als “bondgenoot”.

De stichting heeft sinds november 2025 een officiële ANBI-status, waardoor donaties onder voorwaarden fiscaal aftrekbaar zijn.

Daarnaast ontving het initiatief steun van organisaties als Stichting Democratie en Media en SIDN Fonds.

Volgens de stichting moet die financieringsstructuur helpen om onafhankelijk te blijven van commerciële investeerders, advertentiemodellen en Big Tech-platforms zelf.

Waarom The Firewall relevant kan worden voor AI en technologiebeleid

De opkomst van The Firewall komt op een moment waarop de discussie over AI, platformmacht en digitale infrastructuur snel intensiveert.

Grote technologiebedrijven controleren inmiddels een groot deel van:

AI-modellen en cloudinfrastructuur
online advertentiemarkten
sociale distributieplatforms
zoekmachines
mobiele ecosystemen
publieke digitale communicatie

Daardoor verschuift de discussie steeds vaker van privacy alleen naar geopolitieke macht, economische afhankelijkheid en democratische controle.

Met de combinatie van onderzoeksjournalistiek, juridische procedures en Europese digitale autonomie positioneert The Firewall zich als één van de meest activistische technologie-initiatieven die Nederland de afgelopen jaren heeft gezien.

Wanneer het platform officieel live gaat met reguliere publicaties is nog niet bekendgemaakt.