EU wil ‘contentroof’ door AI stoppen: techbedrijven moeten straks betalen voor trainingsdata

Het Europees Parlement wil dat ontwikkelaars van kunstmatige intelligentie expliciet toestemming krijgen voordat zij auteursrechtelijk beschermd materiaal gebruiken om hun modellen te trainen. Met een ruime meerderheid nam het parlement een initiatiefrapport aan dat strengere regels voor AI-bedrijven voorstelt.

Het voorstel is aangenomen met 460 stemmen voor, 71 tegen en 88 onthoudingen. Volgens het parlement moeten bedrijven die generatieve AI ontwikkelen kunnen aantonen dat zij toestemming hebben van rechthebbenden wanneer hun modellen zijn getraind op beschermd materiaal, zoals teksten, muziek, foto’s of video’s.

De kern van het plan is de introductie van een Europees licentiesysteem voor trainingsdata. Via zo’n mechanisme kunnen makers en uitgevers vastleggen onder welke voorwaarden AI-ontwikkelaars hun werk mogen gebruiken. Daarbij kan bijvoorbeeld worden afgesproken dat AI-bedrijven een vergoeding betalen voor het gebruik van creatief materiaal in trainingsdatasets.

Volgens het parlement moet het systeem transparant maken wie welk materiaal gebruikt en onder welke voorwaarden. Het beheer van dit mechanisme zou in handen komen van het European Union Intellectual Property Office (EUIPO).

Een belangrijk element van het voorstel is dat de regels ook gelden voor AI-systemen die buiten Europa zijn ontwikkeld. Als een model op de Europese markt wordt aangeboden, moet het alsnog voldoen aan het Europese auteursrecht.

Daarmee richt het voorstel zich indirect op grote technologiebedrijven die hun modellen vaak in de Verenigde Staten trainen, maar hun producten wereldwijd aanbieden.

De plannen stuiten op kritiek vanuit de technologiesector. De Computer and Communications Industry Association (CCIA), een lobbyorganisatie waarin onder meer Amazon, Google, Meta en X zijn vertegenwoordigd, stelt dat de Europese voorstellen innovatie kunnen afremmen.

Volgens de organisatie bestaat er al een uitzondering in de Europese Copyright Directive voor tekst- en datamining (TDM). Deze regel maakt het mogelijk om AI-modellen te trainen op openbaar beschikbare data, tenzij rechthebbenden expliciet bezwaar maken.

De CCIA waarschuwt dat een verplicht licentiesysteem vooral kleinere bedrijven en start-ups kan raken. Zij zouden niet de middelen hebben om complexe licentieafspraken te sluiten met grote uitgevers en mediabedrijven.

Hoewel het rapport geen directe wetgeving is, zet het wel druk op de Europese Commissie om met concrete regels te komen. Daarmee lijkt Europa steeds duidelijker te kiezen voor een model waarbij AI-ontwikkeling wordt gekoppeld aan bestaande auteursrechten.

De discussie raakt de kern van de AI-economie: generatieve modellen hebben enorme hoeveelheden data nodig om te functioneren. De vraag wie daarvoor betaald moet worden, wordt daarmee steeds centraler in het debat over kunstmatige intelligentie.