ING: Nederlandse industrie laat AI-kansen liggen door lage software-investeringen

maandag, 23 februari 2026 om 10:54

De Nederlandse industrie zet stappen in de adoptie van kunstmatige intelligentie, maar het tempo ligt te laag om internationaal koploper te blijven. Dat blijkt uit een nieuwe sectoranalyse van ING Research. Hoewel AI-gebruik in 2025 sneller is toegenomen dan in andere sectoren, maakt nog altijd slechts één op de vijf producenten actief gebruik van AI in bedrijfsprocessen.

Volgens de analyse dreigt de industrie hierdoor kansen te missen op het gebied van productiviteitsgroei en concurrentiekracht.

Software-investeringen blijven achter

Een belangrijk knelpunt is het achterblijven van software-investeringen. De afgelopen vijf jaar groeiden de software-investeringen in de industrie gemiddeld met 2 procent per jaar. Dat is slechts de helft van de totale industriële investeringsgroei.

Nog zorgwekkender is de reële ontwikkeling van het softwarekapitaal. Gecorrigeerd voor inflatie daalde de waarde van het industriële softwarebezit tussen 2019 en 2024 met 7,5 procent. Ter vergelijking: landelijk groeide het softwarekapitaal in dezelfde periode met 8,5 procent. Dat betekent een verschil van 16 procentpunt.

Om substantiële AI-gedreven productiviteitswinst te realiseren, is volgens ING een omkering van deze neergaande trend noodzakelijk.

Productiviteitsgroei tot 3 procentpunt hoger

Internationale en academische studies tonen aan dat de invoering van AI de jaarlijkse productiviteitsgroei van werknemers met maximaal 3 procentpunt kan verhogen. Bedrijven die AI implementeren, presteren op middellange termijn doorgaans beter dan concurrenten zonder AI – zowel qua productiviteit als marktaandeel.

Vooral in een krappe arbeidsmarkt kan AI helpen om personeelstekorten op te vangen. Door productieprocessen slimmer in te richten en repetitieve taken te automatiseren, kunnen bedrijven efficiënter opereren zonder extra personeel aan te trekken.

Nederland tussen EU-gemiddelde en koplopers

Binnen de Europese Unie neemt Nederland een middenpositie in. Onder bedrijven met tien of meer werknemers gebruikt 29 procent van de Nederlandse industriebedrijven AI, tegenover een EU-gemiddelde van 17 procent.

Tegelijkertijd blijft Nederland achter bij koplopers in Noordwest-Europa. In België en Denemarken past bijna 40 procent van de maakbedrijven AI toe. Het aandeel grootgebruikers, bedrijven die drie of meer AI-toepassingen inzetten, ligt daar met 17 procent aanzienlijk hoger dan de 11 procent in Nederland.

High-mix, low-volume vraagt om slimmere IT

De trend richting kleinere, gevarieerdere orders – ook wel “high-mix, low-volume” genoemd – vereist flexibelere en autonomere productieprocessen. AI kan hierbij een cruciale rol spelen.

Succesvolle toepassingen in de industrie zijn onder meer:

AI-ondersteunde kwaliteitscontroles op productielijnen
machine- en deeplearningmodellen voor voorspellend onderhoud
verkorting van omsteltijden via AI-gestuurde machine-instellingen
automatische gereedschapsselectie

Toch ligt het grootste potentieel van (Gen)AI niet in het kernproces van produceren zelf, dat al sterk geautomatiseerd is. Juist in ondersteunende processen, zoals logistiek, serviceverlening, marketing, HR, finance en legal, is nog veel winst te behalen. Denk aan geautomatiseerde planningssystemen, intelligente voorraadoptimalisatie of AI-gestuurde analyse van klantdata.

Data-infrastructuur als fundament

Een randvoorwaarde voor succesvolle AI-toepassing is een robuuste data-infrastructuur. Veel industriebedrijven moeten eerst hun datakwaliteit verbeteren, systemen koppelen en IT en operationele technologie (OT) beter integreren.

Hoe beter data gestructureerd en ontsloten zijn, hoe krachtiger AI patronen kan herkennen en waarde kan creëren. Zonder die basis blijft AI-adoptie beperkt tot losse experimenten.

De conclusie van ING is helder: de Nederlandse industrie beschikt over sterke uitgangsposities, maar moet de investeringen in software en digitale infrastructuur versnellen om internationaal concurrerend te blijven in een tijdperk waarin AI steeds meer de productiviteitsmotor vormt.