Jeroen Kraan waarschuwt: AI slurpt stroom en zet Nederland voor lastige keuzes

Klimaatverslaggever Jeroen Kraan waarschuwt vandaag dat kunstmatige intelligentie wereldwijd in rap tempo het energieverbruik opstuwt. In een analyse op NU.nl schrijft hij dat het stroomverbruik van AI-systemen binnen vijf jaar kan verdubbelen. Dat extra verbruik staat volgens hem gelijk aan het huidige elektriciteitsgebruik van landen als Frankrijk of Duitsland. Overheden moeten daarom snel ingrijpen om te voorkomen dat de energietransitie vastloopt door de groei van AI.

Kraan beschrijft hoe vooral grote taalmodellen, cloudplatformen en AI-datacenters steeds meer rekenkracht vragen. Die rekenkracht draait dag en nacht en vraagt om stabiele, goedkope elektriciteit. De combinatie van schaalvergroting en concurrentie tussen techbedrijven zorgt ervoor dat energie-efficiëntie vaak ondergeschikt raakt aan snelheid en marktaandeel.

AI-modellen verwerken enorme hoeveelheden data. Dat gebeurt niet alleen tijdens het trainen, maar ook bij dagelijks gebruik. Elke zoekopdracht, beeldanalyse of chatgesprek activeert servers in datacenters. Kraan benadrukt dat deze systemen vaak draaien op grafische processoren die veel stroom verbruiken en extra koeling nodig hebben.

Volgens zijn analyse groeit het aantal AI-toepassingen sneller dan de verduurzaming van datacenters. Daardoor neemt het absolute energieverbruik toe, zelfs wanneer servers efficiënter worden. Dit effect staat bekend als het rebound-effect. Efficiëntie verlaagt de kosten, wat het gebruik juist verder stimuleert.

Nederland staat volgens Kraan voor een strategische keuze. Aan de ene kant wil het land koploper blijven in digitale innovatie. Aan de andere kant staat het elektriciteitsnet onder zware druk. Vooral in regio’s waar netcongestie al een probleem is, wringt de komst van grote datacenters.

De overheid kiest daarom deels voor kleinschaligheid. In Groningen komt met subsidie een relatief klein en verantwoord AI-datacenter. Dit centrum richt zich op wetenschappelijk onderzoek en toepassingen voor het midden- en kleinbedrijf. Het doel is om innovatie te ondersteunen zonder het regionale stroomnet te overbelasten. Het datacenter moet zo veel mogelijk draaien op duurzame energie en restwarmte hergebruiken.

Tegelijkertijd liggen er plannen voor een enorme AI-fabriek in de regio Rotterdam. Kraan beschrijft dit project als controversieel. De geschatte stroomvraag ligt rond het verbruik van ongeveer één miljoen huishoudens. Dat niveau zet niet alleen het elektriciteitsnet onder druk, maar roept ook vragen op over prioriteiten. Moet stroom naar woningen en industrie gaan, of naar rekenkracht voor internationale techbedrijven?

Kraan pleit voor duidelijke voorwaarden bij subsidies en vergunningen. Overheden moeten volgens hem eisen stellen aan energie-efficiëntie, transparantie en maatschappelijke waarde. AI-projecten die vooral commerciële winst opleveren, mogen niet automatisch voorrang krijgen op publieke infrastructuur.

Hij benadrukt dat Nederland moet voorkomen dat het een doorvoerhaven wordt voor energie-intensieve AI, terwijl de baten elders terechtkomen. Lokale kennisontwikkeling, werkgelegenheid en duurzaamheid moeten aantoonbaar zijn voordat grootschalige projecten groen licht krijgen.

De waarschuwing van Kraan raakt aan een bredere discussie. AI belooft productiviteitsgroei, nieuwe diensten en wetenschappelijke doorbraken. Tegelijkertijd kan ongecontroleerde groei de klimaatdoelen ondermijnen. Zonder ingrijpen dreigt een situatie waarin digitale vooruitgang botst met fysieke grenzen van energie en infrastructuur.

Volgens Kraan ligt de oplossing niet in het afremmen van AI, maar in slim sturen. Dat betekent investeren in efficiëntere chips, betere software en datacenters die volledig draaien op hernieuwbare energie. Ook vraagt het om politieke keuzes over waar en waarvoor AI mag groeien.

Nederland staat daarmee symbool voor een mondiale uitdaging. Wie de voordelen van kunstmatige intelligentie wil benutten, moet ook de energierekening onder ogen zien. De komende vijf jaar worden daarin beslissend.