Kamer steunt AI-verbod voor leerlingen

De Tweede Kamer wil dat leerlingen in het primair onderwijs geen generatieve AI meer gebruiken. Een motie daarover kreeg op 3 november een meerderheid. De stemming voert nog geen landelijk verbod in: het kabinet moet duidelijk maken hoe het met het verzoek omgaat.

De Kamer steunde ook een afzonderlijke motie over AI-bijscholing voor docenten. Beide besluiten staan in het verslag van de stemmingen. Daarmee vraagt de Kamer om grenzen aan het gebruik door jonge leerlingen én om meer aandacht voor de kennis van hun leraren.

Volt-Kamerlid Laurens Dassen diende de motie over AI in het onderwijs samen met negen andere Kamerleden in. Zij willen dat het kabinet in het Regieplan Digitalisering uitwerkt hoe het onderwijs zich moet aanpassen aan AI. Een verbod op generatieve AI door leerlingen in het primair onderwijs moet daar volgens de motie minimaal onderdeel van zijn.

Generatieve AI kan bijvoorbeeld teksten, afbeeldingen en antwoorden maken. Een leerling kan daarmee een werkstuk laten schrijven of antwoorden op opdrachten opvragen. De indieners vrezen dat dit de ontwikkeling van kritisch denken, creativiteit en verbeelding kan schaden.

Het verbodsverzoek richt zich nadrukkelijk op leerlingen. Het schrijft geen algemeen verbod voor op AI-gebruik door leraren. Een leerkracht die oefenvragen voorbereidt en een leerling die zijn schrijfopdracht uitbesteedt, gebruiken de technologie voor verschillende taken.

De tekst bevat nog geen uitgewerkte regels voor afzonderlijke toepassingen of eventuele uitzonderingen. Scholen kunnen er daardoor niet uit afleiden welke producten en lesactiviteiten precies onder een toekomstig verbod zouden vallen.

Kinderen leren begrijpen hoe AI werkt, is een ander onderdeel van de discussie. In de definitieve conceptkerndoelen van SLO staat dat leerlingen AI-systemen leren herkennen en ermee leren omgaan. Ze moeten ook verkennen hoe het gedrag van zulke systemen op menselijk gedrag lijkt.

Die leerdoelen gaan verder dan zelfstandig een chatbot gebruiken voor schoolwerk. Een docent kan bijvoorbeeld twee AI-antwoorden bespreken en leerlingen laten onderzoeken waarom een overtuigend geformuleerd antwoord toch onjuist kan zijn.

Onderwijs over AI, een demonstratie door de leerkracht en zelfstandig gebruik door leerlingen zijn dus verschillende situaties. Dat onderscheid vraagt bij de uitwerking van een verbod om duidelijke afspraken.

De nieuwe kerndoelen voor digitale geletterdheid zijn nog niet wettelijk ingevoerd. Volgens de planning van de Rijksoverheid gaan ze naar verwachting op 1 augustus 2027 in. Scholen krijgen vervolgens tot augustus 2031 voor de invoering.

De tweede aangenomen motie vraagt het kabinet om met het funderend onderwijs en de onderwijsraden te spreken over AI-bijscholing. Dassen wil daarbij aandacht voor volledige en gecertificeerde scholing, bijvoorbeeld via de Nationale Aanpak Professionalisering Leraren.

Zijn aanleiding is dat scholen commerciële aanbieders inhuren, terwijl volgens de motie niet altijd duidelijk is hoe goed en volledig hun aanbod is. Het voorstel verplicht niet iedere leraar onmiddellijk om een bepaalde cursus te volgen of een certificaat te behalen.

Scholen hebben al hulpmiddelen om hun AI-geletterdheid te ontwikkelen. Kennisnet biedt een raamwerk en toolkit voor het primair en voortgezet onderwijs. Daarmee kunnen teams vaststellen welke kennis zij missen en passende scholing organiseren.

Het raamwerk onderscheidt basiskennis, gevorderde vaardigheden en expertise. Wie AI inzet om lesmateriaal te maken, heeft bijvoorbeeld ook vaardigheden nodig om de uitkomsten te beoordelen. Dat maakt concreet waar bijscholing over kan gaan.

Staatssecretaris Judith Tielen van Onderwijs ontraadde de motie over het verbod tijdens het begrotingsdebat van 29 oktober. Zij wilde meer tijd om zorgvuldig te bepalen hoe AI in het Regieplan Digitalisering terugkomt en verwees daarbij naar december.

De motie over bijscholing kreeg wel ‘oordeel Kamer’. Daarmee liet Tielen het oordeel over dat voorstel aan de Tweede Kamer.

Na de stemming ligt het verzoek over het verbod alsnog bij het kabinet. Een ingangsdatum, de precieze afbakening en afspraken over handhaving staan niet in de aangenomen motie. Daarvoor is verdere uitwerking nodig.