Vlaamse jongeren herkennen AI-beelden beter, maar veel mensen overschatten chatbots

Van de Vlaamse jongeren herkent 81 procent een door kunstmatige intelligentie gemaakt beeld. Onder alle leeftijdsgroepen samen is dat 52 procent. Toch begrijpen veel mensen nog onvoldoende hoe AI werkt. Zo denkt 42 procent dat AI kan denken zoals een mens. Dat blijkt uit een grootschalig onderzoek van Arteveldehogeschool onder 4.456 Vlamingen.

De onderzoekers brachten in kaart hoe mensen van 16 tot 98 jaar omgaan met AI, sociale media, algoritmes en online misleiding. Vooral jongeren blijken goed te begrijpen hoe digitale platforms hun gedrag beïnvloeden. Bij het beoordelen van AI-antwoorden ontstaan juist problemen die niet tot één generatie beperkt blijven.

Jongeren van 16 tot 30 jaar herkennen AI-gegenereerde afbeeldingen vaker dan oudere deelnemers. Volgens de onderzoeksresultaten, waarover ook Tweakers bericht, herkende 81 procent van de jongeren het voorgelegde AI-beeld als kunstmatig gemaakt. Voor alle deelnemers samen lag dat percentage op 52 procent.

De onderzoekers keken ook naar de invloed van algoritmes op sociale media.

Bijna twee op de drie jongeren weten hoe ze het algoritme van een platform kunnen bijsturen. Bijvoorbeeld door hun interacties of voorkeuren aan te passen, zodat ze andere berichten te zien krijgen.

Bij mensen tussen 47 en 61 jaar weet ongeveer een kwart hoe dat moet. Onder 62- tot 80-jarigen is dat minder dan een op de vijf.

Jongeren herkennen daarnaast vaker wie achter een bericht op sociale media zit. Ook doorzien ze beter hoe influencers en platforms hun aandacht proberen vast te houden.

Dat betekent niet dat jongeren automatisch iedere vorm van digitale misleiding herkennen. De uitkomst over AI-beelden betreft de herkenningstaak uit dit onderzoek. Ze zegt niet hoeveel van alle mogelijke deepfakes iemand in het dagelijks leven zou herkennen.

AI Wereld schreef eerder over hoe realistische video's van OpenAI's Sora het herkennen van nepbeelden moeilijker maken.

De resultaten over AI-chatbots laten een ander probleem zien.

Uit de onderzoekspublicatie van Arteveldehogeschool blijkt dat 57 procent van de deelnemers denkt dat een uitgebreid AI-antwoord waarschijnlijker correct is, of niet weet of dat zo is.

Een chatbot die een lang, gedetailleerd antwoord geeft, kan daardoor betrouwbaarder overkomen dan de inhoud rechtvaardigt.

Ook denkt 42 procent van de ondervraagden dat AI kan denken zoals een mens.

Dat is een misvatting over de werking van huidige AI-systemen. Taalmodellen kunnen complexe vragen beantwoorden, informatie combineren en redeneringen uitvoeren. Maar dat betekent niet dat ze op dezelfde manier denken als mensen.

De onderzoekers maken daarmee onderscheid tussen AI gebruiken en AI begrijpen. Iemand kan regelmatig met een chatbot werken zonder goed te weten hoe betrouwbaar de antwoorden zijn.

Dat sluit aan bij eerder onderzoek waarover AI Wereld schreef. Daaruit bleek dat mensen met toegang tot AI veel minder vaak toegaven iets niet te weten, zelfs wanneer de chatbot verkeerde antwoorden gaf.

Het Vlaamse onderzoek meet iets anders, namelijk kennis en vaardigheden rond media en AI. Beide onderzoeken raken wel aan dezelfde vraag: hoe beoordelen mensen informatie wanneer een AI-systeem overtuigend klinkt?

Niet alle vormen van digitale misleiding leveren evenveel problemen op.

Zo herkent 87 procent van de deelnemers een phishingmail tussen gewone werkmails. Ook merkt 95 procent wanneer een boodschap probeert iets te verkopen.

Bij subtielere vormen van reclame liggen de resultaten lager.

Slechts 49 procent herkent een zogenoemde native advertisement. Dat is reclame die qua vorm en presentatie sterk lijkt op gewone redactionele inhoud.

De onderzoekers onderzochten ook hoe influencers vertrouwen opbouwen bij hun publiek.

Slechts 32 procent herkent dat het herhaaldelijk zien van een influencer op zichzelf al vertrouwen kan creëren. Mensen kunnen iemand betrouwbaarder gaan vinden doordat ze die persoon steeds opnieuw tegenkomen, ook zonder dat er nieuwe argumenten of bewijs worden gegeven.

Volgens de onderzoekers zijn AI, algoritmes en influencers dan ook belangrijke aandachtspunten voor mediawijsheid.

Het onderzoek, dat de naam Mediawijzer kreeg, vond plaats tussen mei en augustus 2026. De onderzoekers gebruikten een online vragenlijst met herkenbare situaties, echte mediavoorbeelden, afbeeldingen en video's.

Daarnaast organiseerden ze focusgroepen met verschillende generaties om de resultaten beter te begrijpen.

In totaal onderzochten ze elf onderdelen van mediawijsheid. De steekproef is representatief naar leeftijd en gender, maar hoger opgeleiden zijn licht oververtegenwoordigd.

De onderzoekers geven geen algemeen rapportcijfer voor de mediawijsheid van Vlamingen. Daarvoor verschillen de onderzochte vaardigheden te veel van elkaar.

De studie vormt een eerste meting voor het Vlaamse Actieplan Veilig Online. Vlaams minister van Media Cieltje Van Achter wil de uitkomsten gebruiken om te bepalen waar burgers extra ondersteuning nodig hebben.

Volgens het Vlaamse Departement Cultuur, Jeugd en Media moet het onderzoek ook helpen bepalen wanneer voorlichting voldoende is en waar aanvullende bescherming of regelgeving nodig kan zijn.

Het Vlaams Kenniscentrum voor Mediawijsheid, Mediawijs, helpt om de onderzoeksresultaten te vertalen naar praktische ondersteuning.

Daarbij gaat de aandacht niet uitsluitend naar jongeren en het onderwijs. Ook volwassenen en ouderen moeten digitale vaardigheden kunnen blijven ontwikkelen.

De onderzoekers willen de meting in de komende jaren gebruiken om veranderingen in de mediawijsheid van Vlamingen te volgen.