Luke Drago en Rudolf Laine waarschuwen voor een ‘Intelligence Curse’: AI kan mensen economisch overbodig maken

AI kan volgens onderzoekers Luke Drago en Rudolf Laine een veel groter probleem veroorzaken dan alleen banenverlies. Als kunstmatige intelligentie uiteindelijk vrijwel al het economisch waardevolle werk kan uitvoeren, kunnen gewone mensen volgens hen ook hun economische macht verliezen. De twee noemen dat scenario de Intelligence Curse.

Drago en Laine publiceerden hun uitgebreide essayreeks The Intelligence Curse in 2025. Daarin onderzoeken ze wat er gebeurt wanneer bedrijven en overheden voor economische groei steeds minder afhankelijk worden van menselijke arbeid. Lees de oorspronkelijke Intelligence Curse-essayreeks.

De waarschuwing van Drago en Laine is nadrukkelijk geen simpele voorspelling dat ChatGPT binnenkort iedereen ontslaat. Hun punt gaat verder: als menselijke arbeid niet langer nodig is om economische waarde te creëren, verdwijnt mogelijk ook een belangrijke reden waarom machtige organisaties rekening moeten houden met gewone mensen.

AI en de ontwikkeling van technologie hangen samen met tal van vraagstukken over rijkdom, maatschappelijke macht en het overleven van de mensheid als geheel.

Drago en Laine verwachten dat automatisering zich geleidelijk door organisaties kan bewegen. Zij noemen dat proces pyramid replacement.

Een traditioneel bedrijf lijkt grofweg op een piramide. Onderaan zitten grote aantallen junior werknemers. Daarboven staan kleinere groepen ervaren medewerkers en managers. Helemaal bovenaan bevindt zich een relatief kleine directie.

AI kan volgens de auteurs eerst de onderste lagen raken.

Junior werknemers voeren relatief vaak taken uit die goed te standaardiseren zijn. Denk aan het verwerken van informatie, maken van eerste analyses, beantwoorden van eenvoudige vragen, schrijven van conceptteksten of uitvoeren van terugkerende administratieve werkzaamheden.

Een bedrijf hoeft daarvoor niet onmiddellijk duizenden mensen te ontslaan. Het kan simpelweg besluiten minder nieuwe werknemers aan te nemen.

Dat idee is inmiddels ook buiten hun theorie zichtbaar als aandachtspunt. AI Wereld schreef eerder over onderzoek naar de daadwerkelijke invloed van AI op de arbeidsmarkt. Daaruit blijkt dat AI technisch veel meer werkzaamheden kan uitvoeren dan momenteel in bedrijven daadwerkelijk worden geautomatiseerd. Tegelijk zijn er wel signalen dat vooral de instroom in bepaalde juniorfuncties onder druk kan komen te staan. Lees: Dit is de échte impact van AI op de arbeidsmarkt

Drago en Laine trekken die ontwikkeling veel verder door. Naarmate AI capabeler wordt, kunnen volgens hen steeds complexere lagen van de organisatie worden geautomatiseerd. Niet alleen uitvoerend werk, maar uiteindelijk ook management, analyse en strategische besluitvorming.

AI-agents kunnen dat proces versnellen. Zulke systemen reageren niet alleen op een opdracht, maar kunnen zelfstandig stappen plannen en uitvoeren. AI Wereld beschreef eerder hoe bedrijven daardoor complete werkprocessen in plaats van afzonderlijke taken kunnen automatiseren.

Het meest opvallende onderdeel van de Intelligence Curse is dat Drago en Laine werkloosheid niet als het uiteindelijke probleem zien.

Hun grotere zorg is menselijke economische irrelevantie.

Mensen hebben nu economische macht omdat bedrijven en staten iets van hen nodig hebben. Een bedrijf heeft werknemers nodig om producten en diensten te leveren. Overheden zijn afhankelijk van mensen die economische activiteiten uitvoeren, ondernemingen oprichten en belasting betalen.

Daardoor bestaan er sterke prikkels om in mensen te investeren.

Een goed opgeleide werknemer kan productiever worden. Een gezonde bevolking kan meer produceren. Goede infrastructuur maakt bedrijven en werknemers efficiënter. Zelfs een onderneming die puur naar winst kijkt, heeft er belang bij dat de werknemers die zij nodig heeft voldoende opleiding en vaardigheden bezitten.

Drago en Laine vrezen dat zeer geavanceerde AI deze relatie fundamenteel kan veranderen.

Stel dat een AI-systeem vrijwel hetzelfde werk kan doen als een mens en dat die digitale arbeid onbeperkt kan worden gekopieerd. Een bedrijf hoeft dan niet langer duizenden mensen op te leiden om zijn productie uit te breiden. Het kan meer rekenkracht aanschaffen.

Menselijke intelligentie verandert daarmee van een schaarse productiefactor in iets dat machines eveneens kunnen leveren.

Volgens Drago en Laine kan daarmee ook de onderhandelingspositie van mensen verdwijnen.

De term Intelligence Curse is bewust geïnspireerd op de economische resource curse, oftewel de grondstoffenvloek.

Sommige landen beschikken over grote hoeveelheden olie, gas, diamanten of andere natuurlijke hulpbronnen, maar kennen desondanks zwakke instituties en weinig breed gedeelde welvaart.

Een belangrijke theorie daarachter draait om economische afhankelijkheid.

Een regering die voor haar inkomsten sterk afhankelijk is van miljoenen productieve burgers heeft een reden om die bevolking gezond, opgeleid en economisch actief te houden. Een regime dat enorme inkomsten rechtstreeks uit olievelden kan halen, is veel minder afhankelijk van de economische productiviteit van individuele burgers.

Drago en Laine vragen zich af of extreem krachtige AI een vergelijkbare situatie kan veroorzaken.

In plaats van olievelden draait de economie dan op datacenters, chips, energie, robots en AI-modellen. De belangrijkste economische hulpbron wordt niet langer uitsluitend menselijke kennis, maar kunstmatige intelligentie die met voldoende kapitaal kan worden ingezet.

Dat maakt de fysieke infrastructuur achter AI belangrijker. AI bestaat immers niet alleen uit software. De modellen draaien op gespecialiseerde chips, enorme serversystemen, datacenters, netwerken en elektriciteit.

AI Wereld beschreef eerder hoe die infrastructuur inmiddels complete rekensystemen omvat. Nvidia verkoopt bijvoorbeeld niet alleen GPU's, maar ook gekoppelde racks, netwerkcomponenten en software waarmee grote AI-systemen kunnen worden gebouwd.

In het extreme scenario van Drago en Laine wordt bezit van dergelijke productiemiddelen daardoor belangrijker dan bezit van menselijke vaardigheden.

De Intelligence Curse gaat daarom voor een groot deel over eigendom.

Een werknemer bezit zijn tijd, ervaring en vaardigheden. In de huidige economie kan iemand met bijzondere kennis daardoor zeer waardevol worden. Een goede programmeur, wetenschapper of ondernemer kan economische waarde creëren zonder bij voorbaat over miljarden aan kapitaal te beschikken.

Drago en Laine vrezen dat krachtige AI dat mechanisme verzwakt.

Een zeer rijke organisatie kan dan niet alleen gebouwen en machines kopen, maar in feite ook intelligentie inkopen. Meer chips en meer rekenkracht leveren meer digitale arbeid op.

Het economische voordeel van kapitaal kan daardoor zichzelf versterken.

Dat idee staat niet volledig op zichzelf. Economen Anton Korinek en Donghyun Suh onderzochten in een NBER-paper verschillende economische scenario's voor een overgang naar kunstmatige algemene intelligentie. Hun modellen laten sterk uiteenlopende uitkomsten zien. Wanneer automatisering geleidelijk verloopt en er menselijke taken overblijven, kunnen lonen blijven stijgen. Wanneer alle menselijke taken uiteindelijk automatiseerbaar worden, kunnen lonen juist instorten.

Dat onderzoek bewijst de Intelligence Curse niet. Het laat wel zien dat sterke economische groei en stijgende lonen niet noodzakelijk samen hoeven te gaan.

Een economie kan theoretisch veel meer produceren terwijl de marktwaarde van menselijke arbeid daalt.

Drago en Laine waarschuwen daarnaast voor een tweede gevolg: sociale mobiliteit kan moeilijker worden.

Menselijk talent vormt nu een manier om een bestaande maatschappelijke positie te doorbreken. Iemand zonder groot vermogen kan een uitzonderlijke programmeur, ondernemer, onderzoeker of ontwerper worden en daarmee economische macht opbouwen.

Wanneer intelligente arbeid grotendeels kan worden gekocht in de vorm van AI-compute, krijgt bestaand kapitaal volgens de auteurs een groter voordeel.

Wie al eigenaar is van bedrijven, chips, energievoorzieningen of grote hoeveelheden rekenkracht kan vervolgens ook grote hoeveelheden kunstmatige intelligentie inzetten.

In een extreem scenario kan daardoor een zichzelf versterkende cyclus ontstaan: kapitaal koopt AI, AI genereert meer economische waarde en die waarde levert opnieuw kapitaal op.

De menselijke werknemer komt steeds verder buiten die cyclus te staan.

De econoom Pascual Restrepo kwam in recent onderzoek naar een hypothetische AGI-economie eveneens tot de conclusie dat het aandeel van arbeid in het totale inkomen uiteindelijk richting nul kan gaan wanneer computationele systemen al het economisch noodzakelijke werk kunnen overnemen. Ook dat is een theoretisch langetermijnscenario, geen beschrijving van de huidige arbeidsmarkt.

De theorie van Drago en Laine rust op een enorme aanname: AI moet uiteindelijk vrijwel alle economisch relevante menselijke arbeid kunnen uitvoeren.

Dat is op dit moment niet het geval.

De Internationale Arbeidsorganisatie meldde in haar wereldwijde analyse van generatieve AI dat ongeveer één op de vier werknemers een beroep heeft waarin ten minste sommige taken aan generatieve AI zijn blootgesteld. Slechts 3,3 procent van de wereldwijde werkgelegenheid viel in de hoogste blootstellingscategorie.

Blootstelling betekent bovendien niet dat een complete baan kan worden verwijderd.

Een beroep bestaat uit verschillende taken. AI kan sommige daarvan automatiseren, andere versnellen en weer andere voorlopig nauwelijks uitvoeren. Menselijke controle, verantwoordelijkheid, fysiek werk, sociale interactie en organisatorische beperkingen blijven eveneens belangrijk.

De huidige arbeidsmarkt biedt daarom geen bewijs dat de Intelligence Curse daadwerkelijk onderweg is.

Drago en Laine presenteren hun werk ook als een probleem dat ontstaat als zeer krachtige AI daadwerkelijk vrijwel alle menselijke arbeid kan vervangen. Dat onderscheid is essentieel.

Hun theorie is interessanter als scenarioanalyse dan als voorspelling voor volgend jaar.

Drago en Laine zijn opvallend genoeg geen simpele tegenstanders van AI.

Ze denken juist dat technologische ontwikkeling kan worden gestuurd.

Hun voorgestelde aanpak bestaat uit drie ideeën die ze samenvatten als avert, diffuse en democratize: catastrofale ontwikkelingen voorkomen, AI-capaciteiten en economische macht breder verspreiden en instituties zo vormgeven dat mensen politieke invloed behouden.

Een belangrijk onderdeel daarvan is technologie bouwen die gewone mensen krachtiger maakt in plaats van hen uit economische processen te verwijderen.

Drago en Laine hebben daar ook zelf aan gewerkt. Zij richtten Workshop Labs op vanuit het idee dat mensen hun eigen kennis en vaardigheden zouden moeten kunnen koppelen aan AI-systemen die in hun belang werken.

Workshop Labs maakte in april 2026 bekend onderdeel te worden van Thinking Machines. Drago en Laine schreven daarbij dat ze het bedrijf oorspronkelijk hadden opgericht om mensen juist "irreplaceable", oftewel onvervangbaar, te maken. Inmiddels werken beiden bij Thinking Machines.

Hun alternatief voor volledige centralisatie is dus niet minder technologie, maar een andere richting voor technologie.

Persoonlijke AI-systemen zouden bijvoorbeeld kennis van individuele gebruikers kunnen versterken. Kleine bedrijven kunnen met dezelfde krachtige hulpmiddelen werken als grotere organisaties. En toegang tot AI-capaciteiten zou volgens hun redenering niet bij een handvol bedrijven of overheden moeten worden geconcentreerd.

Daarmee raakt de theorie aan een veel grotere vraag dan hoeveel banen ChatGPT, Claude of toekomstige AI-agents kunnen automatiseren.

Waar komt de macht van gewone mensen in een sterk geautomatiseerde economie vandaan?

In de huidige samenleving is een deel daarvan economisch. Bedrijven hebben werknemers nodig. Regeringen hebben productieve burgers nodig. Consumenten beschikken over inkomen omdat ze deelnemen aan die economie.

Wanneer geavanceerde AI ooit een groot gedeelte van die afhankelijkheden wegneemt, moet maatschappelijke macht volgens Drago en Laine op een andere manier worden beschermd.

Hun scenario hoeft niet uit te komen. Nieuwe menselijke beroepen kunnen ontstaan. AI kan werknemers vooral productiever maken in plaats van vervangen. Wetgeving kan de verdeling van AI-opbrengsten veranderen. Eigendom van AI kan breder worden verspreid. En de technische ontwikkeling richting volledige automatisering kan veel moeilijker blijken dan de auteurs veronderstellen.

Maar precies daarom is de Intelligence Curse een interessante gedachteoefening.

De traditionele discussie vraagt vaak: wat gebeurt er met mensen als AI onze banen overneemt?

Drago en Laine stellen een ongemakkelijkere vervolgvraag.

Wat gebeurt er met onze macht als de economie onze arbeid helemaal niet meer nodig heeft?