Wanneer moet je de huisarts bellen? Vertrouw niet alleen op ChatGPT

Het is avond. Je voert een klacht in bij ChatGPT of een zoekmachine met AI, en op je scherm verschijnt het advies om voor de zekerheid de huisartsenspoedpost te bellen. Nederlandse spoedposten merken dat patiënten na zulke antwoorden contact opnemen. Tegelijk zien ze meer zorgvragen en langere wachttijden. Maar er is een essentieel verschil tussen die twee waarnemingen: niemand weet hoeveel extra telefoontjes daadwerkelijk door AI-advies worden veroorzaakt. Wat doe je als de chatbot en je eigen gevoel elkaar tegenspreken?

In een reportage van het AD en De Stentor vertellen medewerkers van huisartsenspoedposten dat bellers soms expliciet naar een chatbot verwijzen. De krant beschrijft ook een eigen proef waarbij de AI in een zoekmachine bij een klacht al snel de spoedpost noemt. Een woordvoerder van Neo Huisartsenzorg, actief rond Nijmegen en Boxmeer, wijst op wachttijden die op drukke momenten tot twintig of dertig minuten kunnen oplopen.

Er zijn wel harde landelijke cijfers over het gebruik van de spoedpost. Volgens de toelichting bij de Benchmark Huisartsenspoedposten 2025 van branchevereniging InEen steeg het aantal geregistreerde patiëntcontacten vorig jaar met 2 procent. De gemiddelde wachttijd voor telefoontjes zonder spoed steeg met 14 procent tot 5 minuten en 30 seconden. Uit de onderliggende benchmark blijkt dat bij 74 procent van de door een triagist afgehandelde zorgvragen sprake was van een lage urgentie.

Die 74 procent betekent niet dat driekwart van de mensen ten onrechte belde. Iemand die ongerust is, kan zelf niet altijd weten hoe ernstig een klacht is. Precies daarom bestaat triage: een opgeleide medewerker stelt vervolgvragen en bepaalt wat er nodig is. Bovendien registreert InEen geen oorzaak zoals ‘geadviseerd door ChatGPT’. De stijging van 2 procent mag je dus niet toeschrijven aan AI. Ook de in de reportage genoemde zorgorganisaties zeggen dat meerdere factoren een rol kunnen spelen.

Een algemene chatbot ziet geen patiënt voor zich, kan geen lichamelijk onderzoek doen en weet mogelijk niet wat je níét in je vraag hebt genoemd. Het antwoord kan daardoor voorzichtig zijn: raadpleeg een arts om een ernstig scenario uit te sluiten. Dat kan in een individuele situatie terecht zijn. Het kan ook iemand voor een niet-urgente klacht richting de spoedpost sturen. Een overtuigend geformuleerde reactie is geen beoordeling door een triagist.

AI Wereld schreef eerder over de grenzen van de claim dat ChatGPT Health beter zou redeneren dan een arts. Goed kunnen antwoorden op geschreven medische vragen is iets anders dan een persoonlijke diagnose of spoedinschatting maken. De vraag voor de patiënt is dus niet alleen of een antwoord plausibel klinkt, maar welk deel van de situatie de software werkelijk heeft kunnen beoordelen.

Zelfs de AI-assistent van Thuisarts, die informatie van de huisartsensite helpt vinden en uitleggen, zegt uitdrukkelijk dat hij niet kan bepalen of iemand met spoed hulp nodig heeft. Thuisarts noemt het een hulpmiddel om algemene informatie te begrijpen, geen vervanger van een zorgverlener. Dat onderscheid geldt des te sterker wanneer een algemene chatbot of een automatisch antwoord bovenaan een zoekpagina zonder betrouwbare bron een persoonlijke conclusie lijkt te trekken.

De Nederlandse uitleg van Thuisarts over spoed geeft een route per situatie. Bij levensgevaar bel je 112. Denk je dat je snel een arts nodig hebt en is je eigen praktijk open, dan bel je de huisarts. In de avond, nacht of het weekend neem je bij een zorgvraag die niet kan wachten contact op met de huisartsenspoedpost. Weet je niet of dat nodig is, dan kun je de betreffende klacht op Thuisarts opzoeken, waar per klacht staat wanneer je moet bellen.

Veel spoedposten bieden daarnaast een digitale vragenlijst. InEens benchmark meldt dat 98 procent van de huisartsendienstenstructuren een mogelijkheid voor digitale zelftriage aanbiedt. De vragenlijst van Moet ik naar de dokter? is daarvan een bekend voorbeeld. Dat is iets anders dan een open gesprek met een algemene chatbot: de vragen zijn bedoeld om de urgentie van een zorgvraag te helpen bepalen. Een uitkomst uit een vragenlijst is nog steeds geen medische diagnose en mag contact bij zorgen of verslechtering niet blokkeren.

Je hoeft ook niet met een chatbot te onderhandelen totdat deze ‘geen spoed’ zegt. Als je je ernstig zorgen maakt of je klachten veranderen, kan een zorgprofessional vragen stellen die jouw eerste zoekvraag niet bevatte. Wie uiteindelijk de spoedpost belt, krijgt doorgaans eerst een triagist aan de lijn. Volgens Thuisarts kan dat uitkomen op zelfzorgadvies, contact met een arts, een afspraak of andere hulp. Het telefoongesprek is dus een beoordeling, niet automatisch een afspraak op de spoedpost.

Wie een gezondheidsvraag in een AI-tool typt, deelt mogelijk gevoelige informatie. Een globale vraag kan vaak zonder naam, geboortedatum, adres of een volledig medisch dossier. Lees daarnaast welke gegevens de specifieke dienst bewaart en voor welk doel. We legden eerder uit hoe privé gezondheidsgegevens bij ChatGPT zijn. De privacy van een AI-dienst staat los van de vraag of de medische uitleg klopt: beide verdienen aandacht.

De bevindingen uit de spoedposten tonen vooral dat AI-antwoorden een schakel in de zorgroute zijn geworden. De volgende stap voor een eerlijk debat is meten hoeveel mensen daadwerkelijk vanwege zo’n antwoord bellen, bij welke klachten en met welk vervolgadvies. Tot die gegevens er zijn, is ‘AI overspoelt de huisartsenspoedpost’ een te grote conclusie. Voor een individuele gebruiker blijft de grens duidelijker: gebruik online informatie om je vraag scherper te stellen, en laat de inschatting van medische spoed over aan de daarvoor ingerichte zorgkanalen.