AI ontslagen klinken spectaculair, maar de werkelijkheid is een stuk minder spannend

Wie het nieuws volgt, krijgt al snel het idee dat AI overal banen kost. Bedrijven hebben het over efficiency, automatisering en reorganisaties “met hulp van AI”. Het klinkt alsof mensen in rap tempo worden vervangen door machines. Maar volgens een analyse van Oxford Economics klopt dat beeld niet. AI zorgt op dit moment nog lang niet voor massale ontslagen.

Volgens Oxford Economics vervangen bedrijven werknemers op dit moment nog niet op grote schaal door AI. In de praktijk blijken veel ontslagen vooral het gevolg van over-aanname tijdens eerdere groeiperiodes, of van afkoelende economische omstandigheden. AI fungeert daarbij vaak als een aantrekkelijk label.

Door ontslagen te presenteren als “AI-gedreven”, kunnen bedrijven het narratief omdraaien. In plaats van toe te geven dat er te veel mensen zijn aangenomen of dat de vraag tegenvalt, klinkt het ineens alsof er slim wordt geanticipeerd op de toekomst. Beleggers reageren daar opvallend positief op. Ontslagen gekoppeld aan innovatie ogen nu eenmaal beter dan ontslagen door slecht management.

Oxford Economics signaleert zelfs het fenomeen van “phantom layoffs”. Dat zijn ontslagen die wel worden aangekondigd, maar uiteindelijk deels of helemaal niet plaatsvinden. Het doel is niet zozeer kostenbesparing, maar het creëren van een gunstige marktreactie. AI wordt daarmee een communicatiemiddel, geen structurele banenvervanger.

De cijfers ondersteunen dat beeld. In 2025 werd ongeveer 55.000 ontslagen expliciet aan AI toegeschreven. Dat is slechts 4,5% van het totaal. Ter vergelijking: circa 245.000 ontslagen hadden een algemene economische oorzaak. AI speelt dus voorlopig een bijrol.

De Amerikaanse arbeidsmarkt is groot en constant in beweging. Elke maand verliezen tussen de 1,5 en 1,8 miljoen mensen hun baan, terwijl er tegelijkertijd nieuwe banen ontstaan. In dat geweld valt het effect van AI momenteel nauwelijks op.

Een belangrijk argument van Oxford Economics is productiviteit. Als AI echt op grote schaal banen zou vervangen, zou de productiviteit fors moeten stijgen. Dat gebeurt nu niet. De productiviteitsgroei blijft gematigd, wat erop wijst dat AI vooral aanvullend wordt ingezet, niet als vervanger.

Ook het veelbesproken hogere werkloosheidspercentage onder recent afgestudeerden heeft volgens Oxford weinig met AI te maken. Het probleem is eerder een overschot aan diploma’s in bepaalde sectoren, gecombineerd met een afkoelende economie. Dat is een klassiek cyclisch patroon, geen technologische schok.