AI-specialisten: onafhankelijke AI-raad voor Jetten I

Een brede groep Nederlandse AI-experts roept de politiek op om zo snel mogelijk een onafhankelijke AI-raad op te richten. In een brief aan informateur Rianne Letschert pleiten meer dan vijftig vertegenwoordigers uit wetenschap, onderwijs en maatschappelijke organisaties voor een structureel adviesorgaan dat de regering moet ondersteunen bij AI-beleid en wetgeving.

Volgens de ondertekenaars is de noodzaak groot. Kunstmatige intelligentie ontwikkelt zich razendsnel en heeft directe impact op economie, veiligheid, democratie en publieke waarden. Toch ontbreekt in Nederland nog altijd een centraal, onafhankelijk orgaan dat het kabinet hier consistent en deskundig over adviseert.

In de brief vragen de experts expliciet om de realisatie van een AI-raad in het nieuwe regeerakkoord, meldt BNR. Deze raad moet de regering structureel adviseren over strategische keuzes, regulering en maatschappelijke gevolgen van AI. Een belangrijk speerpunt daarbij is digitale soevereiniteit: het vermogen van Nederland om zelfstandig keuzes te maken in een wereldwijd technologielandschap dat wordt gedomineerd door enkele grote spelers.

De auteurs wijzen erop dat andere landen al verder zijn. Het Verenigd Koninkrijk, Canada, Duitsland, Frankrijk en België beschikken allemaal over een centrale AI-adviesraad of vergelijkbaar orgaan. Nederland loopt volgens hen achter, terwijl de afhankelijkheid van buitenlandse technologiebedrijven juist toeneemt.

Uit de toon van de brief spreekt duidelijke frustratie. De Tweede Kamer heeft via meerdere moties aangedrongen op de instelling van een AI-raad, maar een structurele verankering bleef tot nu toe uit. Ook een Kamermotie van 29 september, waarin de regering expliciet werd verzocht om zo’n raad op te richten, is nog niet uitgevoerd.

Volgens de ondertekenaars biedt de formatie van een nieuw kabinet een cruciaal momentum om deze blinde vlek alsnog weg te nemen. Zonder centraal adviesorgaan dreigt AI-beleid versnipperd te blijven over verschillende ministeries, met risico’s voor samenhang, uitvoerbaarheid en publieke belangen.

De brief is ondertekend door 56 vertegenwoordigers uit de wereld van AI-onderzoek en -toepassing. Het gaat om hoogleraren van universiteiten en hogescholen, maar ook om experts van maatschappelijke organisaties die zich bezighouden met ethiek, technologie en digitalisering. De lijst leest als een wie-is-wie van het Nederlandse AI-ecosysteem.

In de slotpassage doen de auteurs een duidelijke oproep aan de formerende partijen: “Wij roepen de formerende partijen op om de blinde vlek op het gebied van AI weg te nemen en te kiezen voor een krachtig, onafhankelijk adviesorgaan dat Nederland voorbereidt op de digitale toekomst.”

De oproep onderstreept dat AI niet langer een niche-onderwerp is, maar een strategisch dossier dat raakt aan vrijwel alle beleidsterreinen. Met een onafhankelijke AI-raad kan Nederland volgens de experts sneller inspelen op technologische ontwikkelingen, beter anticiperen op risico’s en sterker positie kiezen binnen Europa.

Of de oproep wordt opgevolgd, zal blijken bij de presentatie van het nieuwe regeerakkoord.