Nederlandse schrijvers dreigen met rechtszaak tegen Meta om AI-training met auteursrechtelijk werk

Vertegenwoordigers van Nederlandse schrijvers, journalisten en vertalers dreigen met juridische stappen tegen Meta. De Nederlandse Vereniging voor Journalisten (NVJ), de Auteursbond en auteursrechtenorganisatie Lira hebben het techbedrijf gesommeerd om per direct te stoppen met het gebruiken van auteursrechtelijk beschermd werk voor het trainen van AI-modellen.

Volgens de organisaties heeft Meta, net als onder meer OpenAI, Anthropic en Google, geen toestemming gevraagd voor het gebruik van Nederlandstalige teksten. Die data worden ingezet om AI-systemen te trainen die zelf teksten, beelden en code genereren.

Als Meta niet reageert op de sommatie, sluiten de partijen een rechtszaak niet uit.

Internationaal lopen al meerdere rechtszaken tegen AI-bedrijven vanwege vermeende auteursrechtenschending. In de Verenigde Staten werd in een zaak vastgesteld dat Meta voor de training van zijn Llama-model gebruikmaakte van zogenoemde shadow libraries: illegale online verzamelingen van miljoenen boeken.

Daaronder vallen platforms als Library Genesis en Anna’s Archive. Van deze databronnen is bekend dat ze ook Nederlandstalig materiaal bevatten.

Volgens de Nederlandse organisaties vormt dit voldoende grond om op te treden. Zij benadrukken dat zij AI niet willen tegenhouden, maar pleiten voor een eerlijke vergoeding. ‘Zonder ons werk geen AI’, klinkt het vanuit de sector. Transparantie over gebruikte datasets en verdienmodellen is daarbij volgens hen een eerste vereiste.

Sinds de lancering van ChatGPT eind 2022 is het aantal auteursrechtszaken tegen AI-bedrijven sterk toegenomen. De uitspraken zijn echter niet eenduidig.

Zo oordeelden rechtbanken in Californië eerder dat het gebruik van auteursrechtelijk beschermd werk voor AI-training onder omstandigheden als ‘fair use’ kan worden gezien. Tegelijkertijd lieten rechters ruimte voor claims wanneer auteurs aantoonbare marktschade kunnen bewijzen.

Anthropic trof bovendien een schikking van 1,5 miljard dollar in een parallelle zaak over het gebruik van piraterijdatabases, wat de juridische druk op de sector verder opvoert.

Nederlandse dagbladuitgevers, verenigd in NDP Nieuwsmedia, sluiten zich niet aan bij de sommatie. Zij richten zich primair op het sluiten van licentieafspraken met AI-bedrijven. Tegelijkertijd blijven juridische stappen nadrukkelijk een optie als onderhandelingen vastlopen.

De zaak onderstreept een fundamentele vraag voor de AI-industrie: hoe verhoudt de razendsnelle ontwikkeling van generatieve AI zich tot bestaande auteursrechten?

Voor Nederlandse makers draait het debat niet om technologie versus creativiteit, maar om de economische toekomst van professionele content in een tijdperk waarin AI-systemen steeds vaker de rol van schrijver overnemen.