Politie test AI die milieucriminaliteit moet aanpakken

De Nationale Politie en KickstartAI zijn gestart met gebruikerstesten van een nieuwe AI-oplossing die rechercheurs moet helpen bij complexe onderzoeken naar milieucriminaliteit. Het prototype, dat voorlopig de naam Al Capone draagt, ondersteunt onderzoekers bij het sneller vinden van relevante juridische aanknopingspunten binnen grote en ingewikkelde dossiers. Volgens KickstartAI richt de technologie zich specifiek op de vroege onderzoeksfase, waar veel tijd verloren gaat aan het doorzoeken van wetgeving, jurisprudentie en andere juridische bronnen.

De naam Al Capone is niet toevallig gekozen. De beruchte Amerikaanse gangster werd uiteindelijk niet veroordeeld voor zijn bekendste misdrijven, maar voor belastingontduiking. Die verwijzing staat centraal in het project: niet alleen zoeken naar de meest voor de hand liggende overtreding, maar ook naar alternatieve juridische routes waarmee verdachten mogelijk alsnog kunnen worden aangepakt.

Milieucriminaliteit behoort tot de meest complexe vormen van criminaliteit. Zaken bevatten vaak grote hoeveelheden ongestructureerde informatie en raken tegelijkertijd aan verschillende rechtsgebieden. Naast milieuwetgeving kunnen ook fraude, witwassen, transportwetgeving en bestuursrecht een rol spelen.

Volgens KickstartAI kunnen belangrijke juridische aanknopingspunten daardoor gemakkelijk over het hoofd worden gezien. Rechercheurs moeten momenteel handmatig wetgeving, rechterlijke uitspraken en juridische toelichtingen doorzoeken om mogelijke overtredingen in kaart te brengen. Dat proces kost veel tijd en vereist specialistische kennis van uiteenlopende juridische domeinen.

Het prototype analyseert onderzoeksdocumenten en maakt eerst een gestructureerde samenvatting van de beschikbare informatie. Vervolgens bepaalt het systeem een zoekstrategie langs vier juridische routes:

Daarna doorzoekt de AI vooraf verwerkte juridische bronnen, waaronder Nederlandse wetgeving, Nederlandse jurisprudentie, Europese regelgeving, memories van toelichting en internationale rechtspraak.

Technisch maakt de oplossing gebruik van een Retrieval-Augmented Generation (RAG)-architectuur. Daarbij wordt juridische informatie opgeslagen in een doorzoekbare vectordatabase. Een Large Language Model combineert vervolgens verschillende zoekmethoden en rangschikt relevante wetten, jurisprudentie en juridische invalshoeken op basis van de inhoud van een dossier.

Het systeem neemt geen beslissingen namens rechercheurs. De uiteindelijke beoordeling blijft volledig bij menselijke experts liggen. De AI moet vooral dienen als een hulpmiddel dat onderzoekers op ideeën brengt en mogelijke juridische verbanden zichtbaar maakt die anders mogelijk verborgen zouden blijven.

Volgens Amir Niknam, Senior Adviseur Innovatie bij de Nationale Politie, kan de technologie vooral waardevol zijn tijdens de eerste onderzoeksfase.

"Milieucriminaliteit is vaak verweven met andere vormen van criminaliteit en raakt aan verschillende rechtsgebieden. Juist in de vroege onderzoeksfase is het belangrijk om snel zicht te krijgen op mogelijke juridische aanknopingspunten. Deze test moet laten zien of AI rechercheurs kan helpen om criminelen te slim af te zijn."

Het project komt voort uit een eerdere AI-uitdaging waarbij de politie een oplossing zocht om beter inzicht te krijgen in complexe milieuwetgeving en alle beschikbare juridische instrumenten effectiever te benutten bij de aanpak van vervuilers.

Het project past binnen een bredere ontwikkeling waarbij politiediensten wereldwijd experimenteren met generatieve AI en juridische zoeksystemen. De nadruk ligt daarbij steeds vaker op ondersteuning van menselijke onderzoekers in plaats van autonome besluitvorming.

Onderzoekers wijzen erop dat AI grote hoeveelheden documenten kan analyseren, patronen kan herkennen en juridische verbanden sneller kan blootleggen. Tegelijkertijd blijft menselijke controle essentieel om fouten, vooringenomenheid en onjuiste conclusies te voorkomen. Diverse studies over AI-toepassingen binnen opsporing benadrukken daarom dat AI-systemen vooral als ondersteunend instrument moeten worden ingezet en niet als vervanging van menselijke expertise.

De huidige gebruikerstesten moeten inzicht geven in de praktische waarde van het prototype. Daarbij wordt onderzocht welke functionaliteiten daadwerkelijk bijdragen aan het werk van rechercheurs en welke onderdelen nog verbetering nodig hebben.

Na de testperiode volgt een evaluatie en een nieuwe ontwikkelronde. Begin augustus moet het project resulteren in een advies voor een minimum viable product (MVP), inclusief documentatie en een overdracht voor eventuele verdere ontwikkeling.

Voor KickstartAI is het project een voorbeeld van wat het bedrijf omschrijft als "applied AI": toepassingen waarbij kunstmatige intelligentie niet centraal staat om de technologie zelf, maar om professionals te ondersteunen bij concrete maatschappelijke uitdagingen.