AI overspoelt verkiezingscampagnes, PVV opnieuw grootste gebruiker

Kunstmatige intelligentie speelt een steeds grotere rol in Nederlandse verkiezingscampagnes. Uit nieuw onderzoek blijkt dat politieke partijen massaal AI gebruiken voor campagnebeelden op social media. De PVV springt er opnieuw uit als grootste gebruiker.

In de eerste tien dagen van maart identificeerden onderzoekers van Campaign Tracker 192 berichten die met AI zijn gemaakt. Het gaat om een mix van cartoons, gemanipuleerde beelden en zeer realistische deepfakes.

Opvallend is dat ongeveer 90 procent van deze beelden geen label bevat waaruit blijkt dat ze met AI zijn gegenereerd. Dat maakt het voor kiezers moeilijk om onderscheid te maken tussen echte en kunstmatige content.

Het onderzoek is geleid door politiek communicatiewetenschapper Fabio Votta, die samen met zijn team campagnes analyseerde in dertig gemeenten. Daarbij is gekeken naar berichten op platforms als Facebook, Instagram, TikTok en X.

Van de 192 AI-beelden zijn er 52 afkomstig van de Partij voor de Vrijheid. Daarmee is de partij met afstand de grootste verspreider, bericht ook de Volkskrant op basis van de onderzoeksresultaten.

Opvallend is dat geen enkel van deze beelden een expliciet AI-label bevat. Ook andere partijen blijken dit zelden te doen, maar de PVV springt eruit door de schaal waarop AI wordt ingezet.

Volgens de onderzoekers is dit zorgelijk: hoe realistischer AI-beelden worden, hoe groter het risico dat kiezers worden misleid.

De timing is opvallend, want Europese regelgeving komt eraan. De EU AI Act verplicht vanaf augustus dat AI-gegenereerde beelden en video’s duidelijk gelabeld worden.

Tot die tijd blijft het echter grotendeels aan partijen zelf om transparant te zijn over het gebruik van AI.

De snelle opkomst van generatieve AI speelt hierin een belangrijke rol. Sinds de introductie van ChatGPT in 2022 zijn de mogelijkheden razendsnel verbeterd.

Waar AI-beelden eerst nog eenvoudig te herkennen waren, bijvoorbeeld door onnatuurlijke handen of vervormde gezichten, zijn ze inmiddels vaak nauwelijks van echte foto’s te onderscheiden.

Tools zoals Gemini en andere generatieve modellen kunnen met een simpele tekstprompt realistische afbeeldingen en zelfs video’s produceren.

Voor het eerst is ook gekeken naar het gebruik van AI op lokaal niveau. Daaruit blijkt dat vrijwel alle gemeenten AI inzetten in campagnes, met Lelystad als koploper.

Van de 46 AI-beelden die daar werden aangetroffen, zijn er 37 afkomstig van PVV-kandidaten.

Het intensieve gebruik van AI door politieke partijen is niet nieuw, maar roept wel steeds meer vragen op. Eerdere onderzoeken lieten al zien dat AI-beelden worden ingezet om emoties aan te wakkeren en politieke tegenstanders in een negatief daglicht te zetten.

Door de combinatie van schaal, realisme en het ontbreken van duidelijke labels groeit de zorg dat AI een steeds grotere rol speelt in het beïnvloeden van kiezers, vaak zonder dat zij dat zelf doorhebben.

AI is niet langer een experiment in verkiezingscampagnes, maar een vast onderdeel geworden van politieke communicatie.

Zonder duidelijke labeling en regels ontstaat er een grijs gebied waarin feit en fictie steeds moeilijker te onderscheiden zijn, precies op het moment dat kiezers betrouwbare informatie het hardst nodig hebben.