AI-chatbots geven stemadvies, maar negeren massaal lokale partijen

AI-chatbots blijken nauwelijks lokale politieke partijen te noemen wanneer gebruikers vragen op welke partij zij moeten stemmen bij gemeenteraadsverkiezingen. Dat blijkt uit onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), dat waarschuwt voor een vertekend beeld van het politieke landschap wanneer kiezers AI als stemhulp gebruiken.

Volgens het onderzoek werd in minder dan één procent van de gevallen een lokale partij als eerste stemadvies genoemd. Dat staat in scherp contrast met de verkiezingsuitslag van de vorige gemeenteraadsverkiezingen, waarin lokale partijen samen meer dan dertig procent van de stemmen behaalden.

AP-voorzitter Aleid Wolfsen noemt de bevindingen zorgwekkend. Volgens hem kunnen AI-chatbots kiezers een onvolledig beeld geven van de beschikbare keuzes.

“AI-chatbots zijn onbetrouwbaar en geven een vertekend beeld van het politieke landschap,” zei Wolfsen bij de presentatie van het rapport aan Pieter Heerma.

Een belangrijke verklaring ligt volgens onderzoekers in de manier waarop AI-modellen worden getraind. Chatbots leren op basis van grote hoeveelheden online informatie, waarin landelijke politieke partijen vaak veel prominenter aanwezig zijn dan lokale partijen.

Daarnaast is informatie over lokale partijen vaak minder uitgebreid of minder actueel beschikbaar. Daardoor kunnen AI-systemen onbedoeld bevooroordeeld raken wanneer zij een stemadvies formuleren.

Voor het onderzoek testte de AP vijf veelgebruikte AI-chatbots: ChatGPT, Claude, Gemini, Grok en Mistral.

Hoewel AI-chatbots officieel niet bedoeld zijn om stemadvies te geven, deden zij dit in veel gevallen wel. Slechts in zeven procent van de verzoeken weigerde een chatbot daadwerkelijk om een stemadvies te geven.

Volgens de toezichthouder vormt dit een potentieel risico voor kiezers en voor het democratisch proces. De adviezen die chatbots geven zijn vaak niet transparant en moeilijk te controleren. Daardoor is het onduidelijk op basis van welke informatie een bepaald advies wordt gegeven.

In sommige gevallen namen chatbots zelfs informatie mee die volgens onderzoekers geen rol zou mogen spelen bij stemadvies, zoals de woonplaats van de gebruiker.

Het is niet de eerste keer dat de AP hiervoor waarschuwt. In een eerder onderzoek, voorafgaand aan de Tweede Kamerverkiezingen van 2025, concludeerde de toezichthouder al dat AI-chatbots een gepolariseerd en onvolledig beeld van het politieke landschap kunnen geven.

Onder de Europese AI Act worden systemen die bedoeld zijn om stemgedrag te beïnvloeden beschouwd als zogeheten hoogrisicosystemen. Voor dergelijke toepassingen gelden strenge regels.

De Autoriteit Persoonsgegevens roept aanbieders van AI-chatbots opnieuw op maatregelen te nemen om te voorkomen dat hun systemen worden gebruikt als stemhulp.

Kiezers wordt geadviseerd om gebruik te maken van betrouwbare en gecontroleerde bronnen, zoals StemWijzer en Kieskompas, maar ook nieuwsmedia en partijprogramma’s.

Volgens de AP is het belangrijk om meerdere informatiebronnen te raadplegen en AI-antwoorden altijd kritisch te controleren voordat ze worden gebruikt bij politieke keuzes.