ChatGPT: vlaktaks in Zweden werkt beter dan box 3 in Nederland

De Tweede Kamer heeft ingestemd met het wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3. De kern: Nederland gaat belasting heffen op het werkelijke rendement uit sparen en beleggen. Dat gebeurt als hoofdregel via een vermogensaanwasbelasting: niet alleen ontvangen rente en dividend tellen mee, maar ook (positieve of negatieve) waardeveranderingen.

Voor onroerende zaken en aandelen in startende ondernemingen geldt een uitzondering: daar is (in het voorstel) vooral bij realisatie belast via vermogenswinstbelasting. Het beoogde ingangsmoment is 1 januari 2028. Formeel moet de Eerste Kamer er ook nog een besluit over nemen.

Enerzijds is er vanuit ChatGPT begrip voor de koerswijziging. Na jaren discussie over het oude box 3-forfait is “belasten wat je écht verdient” makkelijker uit te leggen én voelt het voor veel mensen eerlijker. Tegelijk is dit stelsel ook een sprong naar meer complexiteit en daarmee naar nieuwe frictie in uitvoering, administratie en draagvlak.

Nederland telt vooral spaarders en naar verluidt belegt 'maar' 20% van de Nederlandse bevolking. Dat ligt een stuk lager dan bijvoorbeeld Zweden, waar circa 40% van de inwoners belegt. Natuurlijk verschillen rendement per jaar enorm.

Dus in het nieuwe systeem betaal je belasting op basis van je werkelijke rendement. Dat is misschien eerlijker op papier en past volgens sommige politieke partijen ook bij de huidige tijdsgeest van het hoger belasten van vermogen in plaats van inkomen.

Niettemin zitten er tal van weeffouten in het nieuwe stelsel zoals dat gisteren is goedgekeurd. In de onderstaande podcast wordt dat haarfijn uitgelegd door onder meer Bert Slagter.

Dit erkent ChatGPT ook. Volgens de chatbot schuurt het op drie punten. Ten eerste liquiditeit: als waardestijgingen (deels) jaarlijks meetellen, kan iemand belasting verschuldigd zijn zonder cash te ontvangen, vooral bij beursvolatiliteit.

Ten tweede de uitvoerbaarheid: het systeem vraagt betere datastromen, waarderingen en meer aangiftecomplexiteit.

Ten derde de politieke instabiliteit: de Kamer heeft al moties aangenomen om richting een (meer) vermogenswinst-benadering te bewegen. Dat voedt onzekerheid bij beleggers en vastgoedbezitters. Ook in het nieuwe regeerakkoord van Jetten 1 staat dat ze naar een Europese systematiek willen van vermogenswinstbelasting in plaats van vermogensaanwaswinstbelasting. Met andere woorden: alleen belasten bij gerealiseerde winsten in euro's en niet belasten van winst op papier.

Hoe zit het in andere landen? Enkele voorbeelden.

Frankrijk kent geen brede Nederlandse box 3-achtige heffing op alle vermogensbestanddelen. Het heeft wél de IFI (Impôt sur la Fortune Immobilière): dat is een vermogensbelasting gericht op netto onroerend goed, met een drempel van €1,3 miljoen en een progressief tarief. Financiële bezittingen vallen in de basis buiten IFI. Dat maakt het Franse model selectiever: het pakt met name (grote) vastgoedvermogens, terwijl Nederland juist probeert álle vermogenscategorieën onder één logica te brengen.

Zweden schafte de netto vermogensbelasting af (per 2007) en belast vooral via inkomen uit kapitaal. Kapitaalinkomsten zoals dividend, rente en veel vermogenswinsten vallen veelal onder een vlak tarief van 30%.

Dat is overzichtelijker dan het Nederlandse voorstel: minder jaarlijkse waarderingsdiscussies, minder “papieren winst”-gevoel. Maar het betekent óók dat de focus meer ligt op gerealiseerde opbrengsten en de kapitaalstroom, niet op het totale bezit.

Europa kent grofweg drie smaken: landen met een (brede) vermogensbelasting, landen met vermogensbelasting op specifieke assets (zoals Frans vastgoed), en landen die vooral inzetten op kapitaalinkomsten en (realisatie)winst (zoals Zweden). In dat spectrum kiest Nederland een totaal eigen route, maar het is de vraag hoe lang dat binnen de huidige politieke context houdbaar is.