Kun je je advocaat vragen om AI buiten jouw dossier te houden?

Je kunt je advocaat bij de intake vragen om AI buiten jouw dossier te houden. De Nederlandse orde van advocaten (NOvA) adviseert kantoren om vooraf te bepalen of ze zo’n verzoek accepteren en wat tijdwinst en eventuele softwarekosten betekenen voor de rekening.

De NOvA publiceerde op 12 november herziene aanbevelingen voor AI-gebruik. De beroepsorganisatie geeft advocaten praktische handvatten om per toepassing te beoordelen welke risico’s ze nemen. Voor cliënten zijn vooral drie vragen van belang voordat ze een opdracht geven.

Vraag welke gegevens de advocaat invoert en wie ze kan verwerken. Een zoekopdracht in openbare rechtspraak raakt andere informatie dan een samenvatting van jouw medische dossier of een transcriptie van jullie intakegesprek. Ook functies in gewone kantoorsoftware kunnen zaakgegevens verwerken. Vraag daarom of het kantoor bijvoorbeeld AI gebruikt voor e-mail, gespreksverslagen of het doorzoeken van dossiers.

De herziene aanbevelingen adviseren kantoren standaard uit te leggen hoe ze AI inzetten, welke externe partijen gegevens verwerken en welke waarborgen ze hanteren. Denk aan afspraken over opslag en gebruik van gegevens voor modeltraining. De Advocatenwet verankert de geheimhoudingsplicht, en de advocaat blijft verantwoordelijk voor het uiteindelijke advies.

Vraag ook wie een antwoord of verwijzing controleert. AI Wereld beschreef eerder hoe advocaten onjuiste AI-antwoorden moeten corrigeren. De NOvA noemt in haar voorbeelden uit de praktijk onder meer fouten in zaaknummers, verwijzingen en de uitleg van uitspraken.

De NOvA noemt twee opties voor kantoren. Ze kunnen een verzoek accepteren en het werk handmatig doen. Een kantoor kan AI-ondersteuning ook als vast onderdeel van zijn dienstverlening behandelen en een nieuwe opdracht weigeren als de cliënt daar bezwaar tegen heeft. De keuze hoort volgens de NOvA in het kantoorbeleid thuis.

Er is ook een aanbeveling over toestemming per dossier. De NOvA adviseert de advocaat om vooraf toestemming te vragen wanneer die redelijkerwijs kan verwachten dat een geïnformeerde cliënt bezwaar heeft tegen het concrete gebruik. De orde noemt onder meer cliënten die al bezwaar maakten en het verwerken van bijzondere persoonsgegevens, zoals gezondheidsinformatie.

Spreek bij de intake af hoe ver je verzoek reikt. Misschien wil je vooral voorkomen dat het kantoor jouw stukken door een extern AI-systeem laat verwerken. Je kunt ook vragen om AI bij het opstellen van je processtukken achterwege te laten. Als de advocaat instemt, vraag dan om de afspraak in de opdrachtbevestiging te zetten. De NOvA adviseert kantoren ook om zo’n beperking in hun zaaksysteem vast te leggen, zodat iedere advocaat die aan het dossier werkt ervan weet.

Bij een uurtarief adviseert de NOvA om de werkelijk bestede tijd te declareren. Stel dat een advocaat met behulp van AI twee uur besteedt aan een advies, inclusief controle van de bronnen en de tekst. Dan vormen die twee gewerkte uren de basis voor de declaratie, ook als een volledig handmatige aanpak vijf uur zou kosten.

Een kantoor kan ook een vaste prijs afspreken. Vraag vooraf welke software- of licentiekosten eventueel apart op de rekening komen en welke inschatting het kantoor maakt als je alles handmatig wilt laten doen. De gedragsregels over declareren schrijven al voor dat een advocaat bij het aannemen van de opdracht duidelijke afspraken maakt over het honorarium, bijkomende kosten en de manier van factureren.