Minister Brekelmans waarschuwt bij AI-top voor militair misbruik

Nederland roept tijdens een internationale politieke top in Spanje op tot concrete actie rond het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) in het militaire domein. Minister van Defensie Ruben Brekelmans waarschuwt dat AI zonder duidelijke internationale afspraken kan leiden tot gevaarlijke escalaties en verlies van menselijke controle. Nederland vraagt daarom om bindende richtlijnen, samenwerking en snelle opvolging.

De oproep klinkt tijdens de derde Responsible AI in the Military Domain Summit (REAIM), die dit jaar plaatsvindt in A Coruña. Meer dan tachtig landen nemen deel aan de top. Zij bespreken hoe overheden AI kunnen inzetten voor defensie en veiligheid, zonder internationale wetgeving, mensenrechten en ethische normen te schenden.

Brekelmans stelt dat het internationale debat over militaire AI te vaak blijft steken in intenties. Volgens hem is het nu tijd om afspraken te vertalen naar beleid en uitvoering. Hij benadrukt dat AI steeds vaker een rol speelt in militaire besluitvorming, inlichtingenanalyse en logistiek. Dat maakt duidelijke spelregels noodzakelijk.

De minister noemt AI een krachtig hulpmiddel dat defensies kan helpen sneller en nauwkeuriger te opereren. Tegelijkertijd ziet hij grote risico’s wanneer systemen zelfstandig doelen selecteren of beslissingen nemen zonder menselijke toetsing. Nederland wil daarom dat menselijke controle altijd centraal blijft staan bij inzet van AI in militaire context.

Tijdens zijn toespraak presenteert Brekelmans drie kernpunten die volgens Nederland de basis vormen voor verantwoord militair AI-gebruik.

Ten eerste vraagt Nederland aandacht voor betrouwbaarheid. AI-systemen moeten uitlegbaar, controleerbaar en veilig zijn. Defensies moeten altijd kunnen ingrijpen en begrijpen hoe een systeem tot een beslissing komt.

Ten tweede pleit Nederland voor kennisdeling. Landen, kennisinstellingen en industrie moeten samenwerken om beter te begrijpen hoe AI zich gedraagt in militaire toepassingen. Zonder gedeelde kennis ontstaan blinde vlekken en ongelijke machtsverhoudingen.

Ten derde hamert Nederland op praktische regels. Internationale afspraken moeten werkbaar zijn en rekening houden met geopolitieke realiteit en zogenoemde dual-use technologie. Veel AI-toepassingen hebben zowel civiele als militaire doelen, wat regelgeving complex maakt.

De Spaanse organisatie van de top presenteert aan het einde van de bijeenkomst het document Pathways for Action. Dit actieplan bevat aanbevelingen voor ontwikkeling, inzet en toezicht op militaire AI. Het document roept landen op om ethische principes vast te leggen en nationale strategieën te ontwikkelen.

Nederland verwelkomt het document, maar benadrukt dat opvolging cruciaal is. Brekelmans stelt dat zonder institutionele borging en periodieke evaluatie het risico bestaat dat afspraken vrijblijvend blijven. Nederland pleit daarom voor een structureel internationaal proces, waarin landen elkaar aanspreken op naleving.

Nederland speelt al langer een actieve rol in het internationale AI-debat. In 2023 organiseerde Nederland de eerste REAIM-top in Den Haag. Sindsdien positioneert het land zich als bruggenbouwer tussen technologische vooruitgang en internationaal recht.

In 2024 diende Nederland samen met Zuid-Korea een resolutie in bij de Verenigde Naties. Die resolutie stelt dat bestaand internationaal recht volledig van toepassing is op AI in militaire context. De resolutie kreeg brede steun, maar leidde nog niet tot bindende afspraken.

De top in Spanje laat zien dat internationale consensus moeilijk blijft. Grote mogendheden zoals de Verenigde Staten en China weigeren een gezamenlijke verklaring te ondertekenen over verantwoord militair AI-gebruik. Zij vrezen dat strikte regels hun strategische positie beperken.

Volgens Nederland onderstreept die verdeeldheid juist de noodzaak van dialoog. Brekelmans stelt dat afwezigheid van regels niet leidt tot stabiliteit, maar tot een wapenwedloop in algoritmen. Hij waarschuwt dat landen zonder afspraken sneller geneigd zijn risico’s te nemen met autonome systemen.

Nederland erkent dat AI kan bijdragen aan internationale veiligheid. Slimme systemen kunnen conflicten helpen voorkomen door betere analyses en snellere besluitvorming. Maar zonder duidelijke grenzen kan dezelfde technologie escalatie versnellen.

Met zijn oproep in Spanje positioneert Nederland zich nadrukkelijk aan de kant van regulering en verantwoordelijkheid. De boodschap is helder. Wie AI inzet in het militaire domein, draagt verantwoordelijkheid voor de gevolgen. Zonder actie vandaag dreigt volgens Nederland een toekomst waarin technologie sneller beslist dan mensen.