Refik Anadol en AI-kunst: hoe data en algoritmen nieuwe kunstvormen creëren

De AI-kunst van Refik Anadol staat wereldwijd bekend om haar hypnotiserende visuals, monumentale schaal en technologische diepgang.

Anadol, een in Istanbul geboren en in Los Angeles gevestigde media-kunstenaar, gebruikt kunstmatige intelligentie niet als hulpmiddel, maar als kern van zijn artistieke praktijk. Zijn werk bevindt zich op het snijvlak van kunst, data, architectuur en machine learning en zet fundamentele vragen op scherp over creativiteit in het AI-tijdperk.

Waar traditionele kunstenaars werken met verf, steen of licht, werkt Anadol met datasets. Satellietbeelden, archieven van musea, geluidsopnames van steden en zelfs natuurdata vormen de basis van zijn installaties.

Met behulp van neurale netwerken, vaak generative adversarial networks (GANs), laat hij AI patronen ontdekken, vervormen en opnieuw interpreteren. Het resultaat zijn zogenoemde data sculptures: bewegende, vaak architectonische visuals die continu veranderen.

Hieronder een voorbeeld van zijn kunst:

Internationale bekendheid kreeg Anadol met zijn serie Machine Hallucinations. In deze werken “droomt” een AI-model op basis van enorme hoeveelheden beelddata, bijvoorbeeld van steden als New York of van kunstcollecties van musea.

De term hallucination is bewust gekozen: de AI genereert geen realistische weergave van de werkelijkheid, maar een subjectieve, machine-matige interpretatie ervan. Daarmee vervaagt de grens tussen menselijke verbeelding en computationele creativiteit.

Een belangrijk kenmerk van Anadols werk is de schaal en immersie. Zijn installaties worden vaak geprojecteerd op enorme LED-wanden of complete gebouwen, waarbij bezoekers letterlijk worden ondergedompeld in bewegende datawerelden. Kunst wordt zo een ruimtelijke ervaring, vergelijkbaar met architectuur of natuur, maar dan aangedreven door algoritmen.

Anadols werk roept ook vragen op. Wie is de maker: de kunstenaar of het algoritme? En hoe verhoudt AI-kunst zich tot auteursrecht en originaliteit? Anadol positioneert zichzelf duidelijk als curator van data en systemen. De AI is geen autonome kunstenaar, maar een instrument dat nieuwe vormen van esthetiek mogelijk maakt.

In een tijd waarin AI vaak wordt besproken in termen van efficiëntie en automatisering, laat Refik Anadol zien dat kunstmatige intelligentie ook kan dienen als poëtisch medium. Zijn werk maakt abstracte technologie tastbaar en emotioneel, en biedt een blik op een toekomst waarin data niet alleen wordt geanalyseerd, maar ook wordt beleefd.