AI moet ziekenhuizen helpen, maar kost voorlopig vooral geld

Ziekenhuizen zetten steeds meer in op kunstmatige intelligentie, maar financieel levert dat voorlopig weinig op. Sterker nog: voor veel zorginstellingen zorgt AI juist voor stijgende kosten. Dat blijkt uit de AI Monitor Ziekenhuizen 2026 van adviesbureau M&I/Partners, waarvoor 52 Nederlandse ziekenhuizen zijn onderzocht, meldt Skipr.

Volgens de monitor beschouwen vrijwel alle ziekenhuizen AI inmiddels als een strategisch thema. Het merendeel heeft al een AI-strategie ontwikkeld of werkt daar momenteel aan. Driekwart van de ziekenhuizen beschikt bovendien over formeel AI-beleid, terwijl dat een jaar eerder nog bij ongeveer de helft het geval was.

Toch staan de financiële voordelen van AI nog lang niet vast. De helft van de ziekenhuizen geeft aan dat de kosten door AI juist stijgen. Investeringen in technologie, infrastructuur, implementatie en gespecialiseerde kennis drukken zwaar op de begroting.

Volgens Carlijn de Ruijter, bestuurslid van het Máxima MC, is actieve betrokkenheid van het bestuur essentieel. Zij vergelijkt de opkomst van AI met de introductie van het elektronisch patiëntendossier.

“Dit is niet zomaar een nieuwe tool,” stelt De Ruijter in het rapport. Daarom nemen bestuurders in haar ziekenhuis zelfs deel aan pilots met virtuele assistenten. “Je kunt als bestuur geen richting geven als je het zelf niet begrijpt.”

AI is inmiddels op steeds meer plekken in het ziekenhuis te gebruiken. Waar de technologie aanvankelijk vooral werd ingezet voor diagnostiek, verschuift het gebruik nu ook naar administratieve processen.

Ziekenhuizen gebruiken AI bijvoorbeeld om:

Door de opkomst van generatieve AI groeit het aantal toepassingen snel. Volgens Roëlle de Koning, programmamanager bij UMC Utrecht, speelt AI inmiddels een rol in vrijwel alle onderdelen van de organisatie: zorg, onderzoek, onderwijs en bedrijfsvoering.

De verwachting is dat de kosten van AI voorlopig hoog blijven. Slechts 14 procent van de ziekenhuizen verwacht dat AI uiteindelijk kosten zal besparen. Daartegenover staat dat 46 procent denkt dat AI onderaan de streep geld blijft kosten. Tien procent vreest zelfs een zeer negatieve financiële impact.

Toch blijft de interesse in AI groot. De belangrijkste motivatie voor ziekenhuizen is niet kostenbesparing, maar het verlagen van de werkdruk van personeel. Daarnaast hopen instellingen dat AI de kwaliteit van zorg kan verbeteren.

Uit de monitor blijkt dat 88 procent van de ziekenhuizen betere zorgkwaliteit als belangrijkste reden ziet om AI te gebruiken. Andere motieven zijn innovatie, betere toegankelijkheid van zorg en aantrekkelijk werkgeverschap.

Hoewel de financiële resultaten nog beperkt zijn, verwachten ziekenhuizen dat AI op langere termijn wel degelijk waarde kan opleveren. Vooral op het gebied van werkervaring voor medewerkers worden al kleine verbeteringen gezien.

De AI Monitor laat daarmee een gemengd beeld zien: AI vraagt forse investeringen en levert nog geen duidelijke financiële winst op. Tegelijkertijd zien zorginstellingen de technologie als een structureel onderdeel van de toekomst van het ziekenhuis.