DPG Media test Nederlandse AI-eindredacteur terwijl De Groene AI afwijst

DPG Media gaat het Nederlandse taalmodel GPT-NL testen als hulpmiddel op nieuwsredacties. Het mediabedrijf onderzoekt samen met TNO of kunstmatige intelligentie journalisten kan helpen bij het schrijven van nieuwskoppen en het redigeren van artikelen.

De proef komt op een opvallend moment. De Groene Amsterdammer heeft juist een streng AI-protocol gepubliceerd waarin het schrijvers verbiedt AI te gebruiken bij het maken of bewerken van journalistieke artikelen.

Twee Nederlandse mediapartijen kiezen daarmee voor een andere aanpak van dezelfde technologie.

DPG Media en TNO testen twee specifieke toepassingen van GPT-NL.

De eerste richt zich op het bedenken van nieuwskoppen. Het AI-model krijgt een artikel en moet daar verschillende geschikte titels bij voorstellen.

Dat klinkt eenvoudig, maar bij een goede nieuwskop komt meer kijken dan alleen het samenvatten van de inhoud.

Een kop moet de belangrijkste informatie bevatten, feitelijk kloppen en aansluiten bij de stijl van de betreffende nieuwsorganisatie.

Ook mag een titel een citaat niet uit zijn verband trekken of een gebeurtenis sensationeler voorstellen dan de feiten toelaten.

Volgens TNO's toelichting op de proef moest GPT-NL aanvankelijk nog leren hoe het zulke opdrachten moest interpreteren.

Inmiddels kan het model verschillende kopvarianten voorstellen. Die worden beoordeeld op onder meer variatie, correcte citaten en aansluiting op het artikel.

Aan het einde van de eerste testfase beoordelen redacteuren van twee DPG-titels de resultaten.

Het onderzoek moet daarmee niet alleen vaststellen of GPT-NL titels kan maken. Het moet vooral laten zien of die voorstellen voor professionele redacteuren bruikbaar zijn.

De tweede toepassing gaat verder dan alleen nieuwskoppen.

DPG Media wil onderzoeken of GPT-NL als digitale eindredacteur kan functioneren.

Zo'n assistent kan bijvoorbeeld lange of ingewikkelde zinnen herkennen, suggesties doen voor een duidelijkere formulering en controleren of afkortingen correct zijn geschreven.

De journalist blijft verantwoordelijk voor de uiteindelijke tekst.

Een belangrijk probleem is dat verschillende nieuwsmedia hun eigen stijl hebben.

Een artikel voor de Volkskrant volgt niet altijd dezelfde taalafspraken en redactionele keuzes als een bericht voor een Vlaamse krant.

GPT-NL moet daarom niet alleen de Nederlandse taal begrijpen, maar ook leren omgaan met verschillen tussen redacties.

Dat maakt de proef ingewikkelder dan een gewone spellingcontrole.

Een taalmodel kan namelijk een zin grammaticaal verbeteren en daarbij toch de betekenis, nuance of persoonlijke schrijfstijl veranderen.

Juist voor journalistieke teksten is dat een risico.

De AI-eindredacteur moet daarom suggesties leveren die een menselijke redacteur kan beoordelen, in plaats van zelfstandig te bepalen wat de definitieve tekst wordt.

GPT-NL is een initiatief van TNO, SURF en het Nederlands Forensisch Instituut.

Het project wil een taalmodel ontwikkelen waarbij Nederlandse taal, gegevensrechten en de herkomst van trainingsmateriaal een belangrijke rol spelen.

AI Wereld schreef eerder over de ontwikkeling van GPT-NL met hulp van Nederlandse mediabedrijven.

DPG Media leverde via branchevereniging NDP Nieuwsmedia zelf ook een bijdrage aan het project.

Volgens TNO hebben meer dan dertig landelijke en regionale nieuwsmedia hun archieven beschikbaar gesteld voor het trainen van het model.

Daarbij zijn afspraken gemaakt over het gebruik van dat materiaal en het delen van een deel van eventuele opbrengsten met rechthebbenden.

Dat is relevant omdat de relatie tussen AI-bedrijven en nieuwsuitgevers onder druk staat.

Commerciële taalmodellen worden mede ontwikkeld met grote hoeveelheden tekst. Nieuwsorganisaties willen weten of hun materiaal daarvoor wordt gebruikt, op welke voorwaarden dat gebeurt en welke vergoeding daartegenover staat.

Een Nederlands model met afspraken over trainingsdata kan op dat vlak een alternatief bieden.

Het project moet nog wel aantonen hoe goed GPT-NL in de praktijk presteert.

Meer informatie over de ontwikkeling is te vinden op het GPT-NL-overzicht van AI Wereld.

Terwijl DPG Media de mogelijkheden onderzoekt, kiest De Groene Amsterdammer voor een andere koers.

Het opinieweekblad publiceerde op 9 november een AI-protocol waarin de eigen menselijke schrijfstijl centraal staat.

De redactie wil niet dat auteurs AI gebruiken bij het schrijven of bewerken van artikelen. Ook taalkundige hulp en het gebruik van AI als sparringpartner vallen onder die beperking.

De Groene wil daarvoor liever vertrouwen op het werk van auteurs en menselijke redacteuren.

Dat standpunt komt voort uit het belang dat het blad hecht aan authenticiteit en de eigen gedachten van schrijvers.

De vergelijking met DPG Media vraagt wel om nuance.

De Groene formuleert een redactionele regel voor het maken van publicaties. DPG Media onderzoekt in een proef of een specifiek taalmodel ondersteunend werk kan uitvoeren.

Het is dus niet zo dat DPG Media alle redactietaken aan kunstmatige intelligentie overdraagt.

De twee ontwikkelingen laten vooral zien dat nieuwsorganisaties verschillende grenzen trekken bij het gebruik van AI.

Die discussie speelt ook buiten redacties. In oktober onderzochten Investico en De Groene Amsterdammer hoeveel politici tijdens Kamerdebatten teksten gebruikten die door AI-detectiesoftware als grotendeels gegenereerd werden aangemerkt.

AI Wereld schreef over de 68 Kamerleden die in dat onderzoek naar voren kwamen.

Dat onderzoek riep eveneens vragen op over eigen formuleringen, verantwoordelijkheid en transparantie. Een detectiescore bewijst op zichzelf overigens niet precies hoe een tekst is geschreven.

DPG Media en TNO voeren de haalbaarheidsstudie uit tot eind januari 2027.

In die periode onderzoeken zij niet alleen welke taken GPT-NL kan uitvoeren, maar ook hoe de kwaliteit van de uitkomsten meetbaar kan worden gemaakt.

Daarbij spelen verschillende criteria een rol: correcte informatie, taalgebruik, aansluiting op de stijl van een nieuwsmerk en de bruikbaarheid voor journalisten.

De uitkomsten moeten duidelijk maken of verdere ontwikkeling zinvol is.

Er is nog geen aankondiging dat GPT-NL daarna automatisch bij alle DPG-redacties wordt ingevoerd. Evenmin zijn er cijfers gepubliceerd die aantonen hoeveel tijd de toepassing in de dagelijkse praktijk bespaart.

De komende maanden moet blijken of het Nederlandse taalmodel voldoende kwaliteit kan leveren voor deze specifieke redactietaken.

Daarmee krijgt GPT-NL een concrete test bij een van de grootste mediabedrijven van Nederland en België. Niet als algemene vervanger van journalisten, maar als mogelijke ondersteuning van het redactionele werk.