Komen er straks AI-rechters?

Er zijn nieuwe stappen gezet in de toepassing van kunstmatige intelligentie binnen juridische processen, vooral bij arbitrage. In de Verenigde Staten werkt de American Arbitration Association aan een systeem dat AI gebruikt om documenten te analyseren, de kernpunten van een zaak samen te vatten en zelfs een eerste ontwerp van een uitspraak te maken. Deze tool is bedoeld om arbitrageprocedures sneller en goedkoper te laten verlopen, vooral voor partijen met beperkte middelen, volgens The Verge.

De AI-procedure die in arbitrage wordt getest gebruikt taalmodellen om de ingediende stukken te ordenen. Het systeem kan samenvattingen maken van de feiten en de tijdlijn van gebeurtenissen, en de onderliggende juridische argumenten overzichtelijk op een rij zetten. Vervolgens kan het een conceptuitspraak genereren met uitleg over waarom een partij in het gelijk zou kunnen worden gesteld. Dit eerste ontwerp wordt echter gecontroleerd door een menselijke arbitrator, die kan corrigeren, aanvullen en uiteindelijk ondertekenen wat de uiteindelijke beslissing wordt.

Dergelijke toepassingen zijn niet ondenkbaar voor de toekomst van rechtspraak, vooral omdat traditionele rechtbanken wereldwijd kampen met grote achterstanden en beperkte middelen. In Europa en elders experimenteert men met AI-hulpmiddelen voor administratieve taken zoals het maken van overzichtelijke concepten of samenvattingen van complexe dossiers, maar dan altijd onder toezicht van menselijke rechters of griffiers.

Naast arbitrage gebruiken rechtbanken ook andere vormen van AI-technologie, meestal voor administratieve ondersteuning zoals het ordenen van stukken, opzoeken van relevante jurisprudentie of het maken van eerste samenvattingen. In Nederland heeft bijvoorbeeld de Rechtbank Rotterdam geëxperimenteerd met AI-hulpmiddelen om concept-delen van vonnissen op te stellen, maar de beslissende motivering werd altijd door mensen gemaakt.

In de Verenigde Staten waarschuwen juridische richtlijnen dat rechters en hun medewerkers niet zomaar op AI-uitvoer mogen vertrouwen zonder deze zorgvuldig te controleren. Dat omvat zowel de inhoudelijke juistheid als de ethische implicaties van het gebruik van zulke technologie, omdat een rechterlijke uitspraak een zwaarwegende impact kan hebben op de betrokken partijen en de samenleving.