Werkloos in de ICT, terwijl duizenden vacatures openstaan

Duizenden ICT’ers ontvangen een WW-uitkering, terwijl werkgevers nog altijd duizenden vacatures open hebben staan. Het totale aantal werkende ICT’ers ligt intussen hoger dan een jaar geleden. AI verandert het werk, maar de aansluiting tussen een beschikbare baan en een beschikbare kandidaat hangt ook af van functie-eisen, ervaring en de bereidheid van werkgevers om mensen op te leiden.

Voor iemand die solliciteert, biedt een personeelstekort weinig houvast als iedere vacature om kennis vraagt die hij nog niet heeft. Voor een werkgever lost een grotere groep werkzoekenden evenmin een tekort aan een specifieke specialist op. Juist dat verschil verdient aandacht in het debat over AI en banen: welke mensen zoeken bedrijven, welke taken veranderen en wie helpt werknemers om de overstap te maken?

De CBS-cijfers over werkenden naar beroep laten zien dat de ICT-werkgelegenheid op jaarbasis groeide. Tussen het derde kwartaal van 2025 en hetzelfde kwartaal van 2026 kwamen er per saldo 25.000 werkenden bij. Dat is ongeveer 4,5 procent, berekend op basis van de afgeronde CBS-aantallen. Vergeleken met het tweede kwartaal van 2026, toen er 589.000 ICT’ers werkten, ligt het aantal wel iets lager.

Op zijn overzichtspagina over ICT-beroepen beschrijft UWV tegelijk een dalend aantal vacatures sinds 2023 en een stijgende WW. De verschillende bronnen en meetmomenten geven het volgende beeld:

De werkgelegenheidscijfers komen van CBS; de vacature- en WW-aantallen uit het UWV-overzicht.

Deze cijfers zijn geen gelijktijdige momentopname en hebben verschillende afbakeningen. WW-ontvangers vormen bovendien niet de volledige groep werklozen. De aantallen zijn daarom niet geschikt voor een rekensom als ‘drie vacatures voor iedere werkloze ICT’er’.

Wel kunnen de ontwikkelingen naast elkaar bestaan. Een bedrijf kan mensen aannemen terwijl een ander reorganiseert. Binnen dezelfde beroepsgroep kan de vraag naar bepaalde kennis toenemen, terwijl medewerkers met andere ervaring moeilijker aansluiting vinden. Meer werkgelegenheid betekent daardoor niet automatisch dat iedere sollicitant gemakkelijker een baan vindt.

ICT’ers werken ook lang niet allemaal bij technologiebedrijven. Volgens UWV werkte in 2024 en 2025 ongeveer 62 procent buiten de bedrijfstak informatie en communicatie, bijvoorbeeld bij financiële instellingen, de overheid en industriële bedrijven. Een reorganisatie bij een bank kan dus doorwerken in de arbeidsmarkt voor ICT’ers.

Daar komt een bredere afkoeling bij. Volgens de CBS-publicatie over het derde kwartaal van 2026 waren er landelijk 92 vacatures per 100 werklozen. De werkloosheid steeg van 3,9 naar 4,0 procent. Dat is de achtergrond waartegen veranderingen in ICT-werk plaatsvinden; niet iedere verslechtering voor sollicitanten is aan AI toe te schrijven.

Softwareontwikkelaars, securityspecialisten, netwerkengineers en data-analisten staan op de UWV-lijst met kansrijke beroepen voor 2026 en 2027. Bij de ICT-functies staat echter een relevante toelichting: werkgevers stellen hoge eisen. De kansen gelden vooral voor mensen die al een passende ICT-opleiding of werkervaring hebben.

Die kanttekening maakt het verschil tussen vraag naar een beroep en kansen voor een individuele kandidaat duidelijk. De aanduiding ‘ICT’er’ omvat uiteenlopend werk. Software ontwikkelen, een netwerk beveiligen en bedrijfsapplicaties beheren vragen niet om precies dezelfde kennis.

Hoe verschillend de situatie binnen ICT kan zijn, blijkt uit een UWV-analyse van de arbeidsmarkt in Rijnmond. Daar zoeken werkgevers volgens UWV minder vaak algemene ICT-medewerkers en vaker specialisten. Onder meer systeemontwerpers en databaseontwikkelaars blijven moeilijk te vinden. Bij applicatiebeheer en systeembeheer is de spanning juist afgenomen, hoewel ook die functies nog als krap gelden.

UWV wijst in die regionale analyse op meerdere oorzaken. De investeringsgolf in digitalisering tijdens en na corona is afgezwakt. Bedrijven stellen investeringen uit en reorganisaties, faillissementen en kostenbesparingen vergroten het aantal mensen dat werk zoekt. Die regionale bevindingen geven verdieping, maar bewijzen niet dat in iedere Nederlandse regio dezelfde functies onder druk staan.

Ook de manier waarop werkgevers selecteren speelt mee. In het rapport ICT-beroepen in beeld uit mei 2025 beschrijft UWV dat werkgevers in informatie en communicatie minder vaak dan andere werkgevers kandidaten aannemen die nog niet volledig aan de eisen voldoen. Beperkte begeleidingscapaciteit en de tijd die scholing kost, kwamen in eerder onderzoek naar zijinstroom als obstakels naar voren.

Hier ligt een keuze voor werkgevers. Als een vacature alleen toegankelijk is voor iemand die alle gevraagde ervaring al bezit, blijft een deel van de beschikbare kandidaten buiten beeld. De praktische vraag is welke kennis vanaf de eerste werkdag nodig is en welke kennis iemand tijdens het werk kan opbouwen.

AI voegt een nieuwe verandering toe aan deze arbeidsmarkt. Een codeerassistent kan suggesties doen, software helpen schrijven en onderdelen van een programmeertaak uitvoeren. Het effect op het volledige werk hangt echter af van de taak, de bestaande systemen en de controle die nodig blijft.

Een open onderzoek naar drie veldexperimenten met GitHub Copilot omvatte 4.867 softwareontwikkelaars bij Microsoft, Accenture en een derde grote onderneming. De onderzoekers schatten bij gebruikers een toename van ongeveer 26 procent in het aantal afgeronde taken per week. Minder ervaren ontwikkelaars lieten grotere voordelen zien.

De experimenten begonnen in 2022 en 2023 en onderzochten codeaanvulling. Ze zijn dus geen test van alle huidige AI-agents. Bovendien meet het aantal afgeronde taken niet volledig hoeveel economische waarde software oplevert of hoe goed zij op langere termijn werkt. Een hogere taakproductie is ook geen rechtstreeks bewijs dat een bedrijf met hetzelfde percentage minder personeel toe kan.

Ander onderzoek laat zien waarom de omstandigheden ertoe doen. Onderzoeksorganisatie METR testte tussen februari en juni 2025 AI-gebruik bij 16 ervaren ontwikkelaars, op 246 echte taken in opensourceprojecten die zij goed kenden. Met de toenmalige hulpmiddelen hadden zij gemiddeld 19 procent meer tijd nodig. metr.org

Dat resultaat is inmiddels voorzien van een belangrijke actualisering. In een vervolgbericht van februari 2026 beschrijft METR aanwijzingen voor meer tijdwinst met nieuwere hulpmiddelen. De onderzoekers konden de omvang daarvan niet betrouwbaar vaststellen. Ontwikkelaars die niet zonder AI wilden werken, deden minder gemakkelijk mee. Ook lieten deelnemers taken buiten het onderzoek waarvoor zij AI bijzonder nuttig verwachtten te vinden. Daardoor is onduidelijk hoe representatief de gemeten tijdwinst is.

De onderzoeken leveren geen universeel percentage op waarmee het personeelsbestand kan worden verkleind. Ze laten wel zien waarom werkgevers het effect in hun eigen werk moeten meten. Een hulpmiddel kan een afgebakende taak versnellen, terwijl overleg, beoordeling of onderhoud de totale doorlooptijd blijft bepalen.

Zelfs als tijdwinst vaststaat, volgt daar nog een bedrijfskeuze op. Een werkgever kan meer projecten uitvoeren, achterstallig onderhoud aanpakken, de kwaliteit verhogen of met minder mensen hetzelfde werk proberen te doen. Welke keuze wordt gemaakt, bepaalt mede wat werknemers van AI merken.

De vraag naar andere kennis maakt begeleiding belangrijk. In het UWV-onderzoek naar AI-gebruik en begeleiding zegt 39 procent van de werkgevers waar AI wordt gebruikt dat zij medewerkers daarbij niet begeleiden. Bijna de helft van alle onderzochte werkgevers, 49 procent, verwacht dat AI de scholingsbehoeften de komende vijf jaar verandert.

Het rapport verscheen in maart 2026 en gebruikt antwoorden van 3.551 bedrijfsvestigingen uit het najaar van 2025. Het gaat om meerdere sectoren, niet uitsluitend ICT. De uitkomst bewijst dus niet dat ontbrekende AI-begeleiding de stijgende WW onder ICT’ers veroorzaakt.

Begeleiding bestaat bovendien uit meer dan een cursus. Van de werkgevers die personeel begeleiden of voorbereiden op AI, laat 89 procent medewerkers van elkaar leren. Binnen diezelfde groep biedt 65 procent trainingen of cursussen aan. Informeel leren speelt dus een grote rol naast formele opleiding.

Dat vraagt om concrete afspraken op de werkvloer. Wie kijkt mee wanneer een medewerker een nieuwe toepassing uitprobeert? Hoe leert iemand fouten herkennen? En krijgt hij tijd om de uitkomst te controleren? Zulke vragen komen ook terug in onze uitleg over AI-geletterdheid op het werk.

Werkgevers kunnen ook bij de instroom meer doen. In een breder UWV-werkgeversonderzoek over 2025 zegt 52 procent van de werkgevers die recent vacatures hadden dat zij vanwege de krapte vaker mensen aannemen die nog moeten worden opgeleid. Dit is een uitkomst voor verschillende sectoren en geen afzonderlijk ICT-percentage.

Bij werkgevers met moeilijk vervulbare vacatures noemt 64 procent ontbrekende vaardigheden bij kandidaten, 59 procent ontbrekende vakkennis en 55 procent onvoldoende werkervaring. Dat zijn beoordelingen van werkgevers. Ze maken duidelijk waarom de vraag wat een bedrijf zelf wil aanleren zo belangrijk is bij het vervullen van een vacature.

Een concreet ICT-voorbeeld staat in het eerder genoemde UWV-rapport uit 2025. Capgemini en Working Spirit wierven via UWV elf mensen die nog niet als ICT’er hadden gewerkt. Zij selecteerden onder meer op leergierigheid, nieuwsgierigheid en samenwerken, met tests en een nagebootste werksituatie. Na drie maanden intensieve scholing ging de hele groep volgens UWV bij Capgemini aan de slag als devops-engineer.

Zo’n traject is geen garantie dat iedere kandidaat in drie maanden een specialistische functie kan vervullen. Het laat wel zien dat de uitkomst van werving mede afhangt van de manier waarop een werkgever selecteert en opleidt. Een kandidaat hoeft niet alle ontbrekende kennis al vóór zijn eerste werkdag zelfstandig te hebben verzameld.

De Nederlandsche Bank legt in haar analyse van 2 november 2026 nadruk op de keuzes binnen bedrijven. Werknemers moeten vroeg betrokken worden bij de toepassing van AI. Werkgevers moeten bepalen welke taken veranderen, welke vaardigheden nodig zijn en hoe eventuele vrijgekomen tijd wordt gebruikt.

De bank adviseert om begeleiding naar ander werk te beginnen zodra duidelijk wordt dat een overstap nodig is, dus voordat iemand zijn baan verliest. Scholing, loopbaanadvies en hulp bij het vinden van nieuw werk horen daarbij. AI Wereld beschreef eerder hoe DNB technische mogelijkheden onderscheidt van gerealiseerde economische winst.

Ook de Sociaal-Economische Raad legt in zijn advies over AI en werk verantwoordelijkheid bij werkgevers. Zij moeten een passend leeraanbod organiseren en medewerkers laten meedenken over de invoering. Daarbij tellen ook zeggenschap, werkdruk en de kwaliteit van het werk mee. Werknemers moeten de aangeboden mogelijkheden vervolgens actief kunnen benutten.

Voor een sollicitant maakt dat de vraag naar een opleidingspad relevant: welke kennis moet ik al hebben, welke kennis kan ik hier leren en wie begeleidt mij daarbij? Voor een werkgever met openstaande ICT-vacatures is de spiegelvraag welke eisen werkelijk noodzakelijk zijn en voor welke vaardigheden het bedrijf zelf tijd en begeleiding wil vrijmaken.

Een cursus over een nieuwe AI-tool kan daar onderdeel van zijn. De aansluiting op een baan vraagt daarnaast om vakkennis, oefening in echte werksituaties en iemand die de voortgang beoordeelt. Dat is het werk dat achter een vacature en een opleidingsbudget georganiseerd moet worden.

Deze analyse gebruikt openbare bronnen die op 4 november 2026 zijn gecontroleerd. De CBS-reeks betreft personen van 15 tot 75 jaar met betaald werk in een ICT-beroep. De groei van circa 4,5 procent is berekend uit 585.000 en 560.000 werkenden. De vacature- en WW-aantallen komen uit de geraadpleegde UWV-overzichtspagina; hun meetperiodes staan in de tabel. Juli is daarmee niet aangeduid als de laatste beschikbare maand van alle WW-statistieken.

UWV heeft zijn WW-telling voor 2026 aangepast en vacaturetijdreeksen herzien. Daarom zijn oudere downloads niet zonder meer vergelijkbaar met nieuwe bestanden. De gebruikte bronnen meten werkgelegenheid, vacatures, uitkeringen, werkgeversopvattingen of specifieke experimenten. Samen leveren zij geen telling op van Nederlandse banen die door AI zijn verdwenen.