"AI is zelden de echte reden voor ontslagen: wat bedrijven echt drijft"

woensdag, 07 januari 2026 om 10:59

Ondanks toenemende berichtgeving over AI-gedreven ontslagen, blijkt kunstmatige intelligentie in de praktijk zelden de daadwerkelijke oorzaak. Experts stellen dat bedrijven AI vaak als rechtvaardiging gebruiken terwijl investeringen en organisatorische keuzes de echte drijfveren zijn.

In discussies over ontslagen en reorganisaties horen we steeds vaker één woord terugkomen: kunstmatige intelligentie (AI). Grote bedrijven communiceren naar buiten dat werknemers hun baan verliezen omdat AI-systemen hun werk overnemen. Maar volgens arbeidsmarktexperts klopt dat beeld nauwelijks en is AI vaak eerder een retorisch instrument dan de werkelijke oorzaak van ontslagrondes.

"AI is zelden de echte reden"

Volgens Geert-Jan Waasdorp, directeur van arbeidsmarktadviesbureau Intelligence Group, gebruiken bedrijven het argument dat AI banen vervangt vooral als een moderne lexicon-cover tijdens reorganisaties. “Het klinkt goed en professioneel om te zeggen dat technologie de baan overneemt,” zegt Waasdorp tegen BNR. “Maar bij veel van deze bedrijven is men nog nauwelijks begonnen met tools zoals GitHub Copilot.”

Dat betekent dat veel organisaties AI-initiatieven nog niet op grote schaal hebben geïmplementeerd. In zulke gevallen is het dus twijfelachtig om ontslagen direct toe te schrijven aan AI-automatisering.

Een veelgebruikte narratiefstrategie

Ook internationale arbeidsmarktanalyses tonen aan dat bedrijven vaak expliciet AI in de verklaring opnemen terwijl onderliggende oorzaken zoals kostenbesparingen, organisatorische herstructureringen en efficiëntiedruk minstens even groot zijn. Sommige bedrijfsleiders beschouwen AI simpelweg als een narratieve hefboom om moeilijke beslissingen, zoals personeelsreducties, te presenteren als onderdeel van een bredere technologische transformatie.

Uit soortgelijke internationale opinies blijkt dat dit fenomeen niet uniek is voor Nederland. Zo stellen experts dat in veel gevallen de verwijzing naar AI in persberichten of officiële mededelingen geen directe correlatie heeft met daadwerkelijke technologie-gedreven vervanging van menselijke arbeid.

De rol van Copilot en AI-tools in de praktijk

Tools zoals GitHub Copilot, die ontwikkeld zijn om programmeurs te helpen code te genereren en versnellen, worden graag aangehaald als voorbeeld van AI-impact op werk. In realiteit bevinden deze technologieën zich echter nog grotendeels in de pilot- of vroege adoptiefase binnen veel bedrijven. Waasdorp benadrukt dat deze tools vooral dienen als ondersteuning voor werknemers, niet als directe vervanging.

Bovendien tonen recente technologische inzichten aan dat de daadwerkelijke implementatie van AI nog steeds veel begeleiding, menselijke expertise en ongoing maintenance vereist — wat juist extra werk kan genereren in plaats van vervangen.

Andere factoren die ontslagen stimuleren

Naast de vaak overdreven AI-claim zijn er duidelijke andere, beter onderbouwde redenen waarom bedrijven mensen ontslaan:

Economische cycli en recessiedruk: veel organisaties passen hun personeelsbestand aan als reactie op macro-economische onzekerheden.
Overcapaciteit na snelle groei: sommige sectoren hebben tijdens de pandemie en de nasleep daarvan te veel personeel aangenomen en corrigeren nu.
Kostenoptimalisatie: bedrijven streven naar kostenreducties, en arbeidskosten vormen vaak een groot deel daarvan.
Heroriëntatie op strategische prioriteiten: organisaties willen wendbaarder worden en snijden in functies die als minder essentieel worden gezien.

Nuance

Het gebruik van AI als verklaring voor ontslagen is vaak meer PR-strategie dan realiteit. Terwijl AI ontegenzeglijk een rol blijft spelen in de evolutie van werk, is er geen eenduidig bewijs dat grootschalige baanvervanging door AI al breed plaatsvindt. Bedrijven die ontslagen aankondigen met de suggestie dat AI de oorzaak is, doen er goed aan hun publiek een realistischer beeld te geven van de feitelijke drijfveren achter zulke ingrepen, anders ontstaat er onterecht angst en verwarring op de arbeidsmarkt.