Zwitserse universiteiten ontwikkelen publiek AI-model met transparantie en duurzaamheid als uitgangspunt

dinsdag, 05 augustus 2025 om 17:28

bijgewerkt om dinsdag, 05 augustus 2025 om 17:29

Zwitserse universiteiten ontwikkelen publiek AI-model met transparantie en duurzaamheid als uitgangspunt

ETH Zürich en EPFL werken aan een open-source taalmodel dat later in 2025 beschikbaar komt voor publiek gebruik. Het model is getraind op een CO₂-neutrale supercomputer en bedoeld als transparant alternatief voor gesloten AI-systemen.

Door de combinatie van open toegang tot modeldata, ondersteuning voor meer dan 1.500 talen en aandacht voor regelgeving, sluit het project aan bij bredere discussies over controle, herbruikbaarheid en ethiek in kunstmatige intelligentie.

Wat is het Zwitserse open-source LLM?

ETH Zürich en de École Polytechnique Fédérale de Lausanne (EPFL) ontwikkelen gezamenlijk een zogenaamd open-weight large language model (LLM). De bedoeling is om zowel de modelgewichten als de trainingscode en gebruikte data-referenties volledig beschikbaar te stellen voor onderzoekers, ontwikkelaars en bedrijven.

Het project wordt vaak aangeduid als het Zwitserse publieke LLM, maar heeft vooralsnog geen officiële naam. De release staat gepland voor eind 2025 onder een open Apache 2.0-licentie.

Het model zal in twee configuraties verschijnen:

Eén met 8 miljard parameters
Eén met 70 miljard parameters

Beide modellen zijn getraind op 15 biljoen tokens, verdeeld over meer dan 1.500 talen. De trainingsdata bestaat voor 60% uit Engelstalige content en voor 40% uit andere talen.

Infrastructuur en energiegebruik

De training vindt plaats op de Alps-supercomputer van het Swiss National Supercomputing Centre (CSCS), uitgerust met 10.000 Nvidia Grace-Hopper-chips. Deze infrastructuur draait volledig op hernieuwbare energie. Dat maakt het project opvallend binnen een sector waar AI-training vaak gepaard gaat met hoge energiebelasting.

Wat maakt dit model anders dan commerciële alternatieven?

Open toegang

In tegenstelling tot modellen als GPT-4, waarvan alleen via API toegang mogelijk is, biedt het Zwitserse model inzicht in de volledige modelarchitectuur en trainingsgegevens. Daarmee kunnen onderzoekers:

Het model lokaal draaien
Fine-tunen voor specifieke toepassingen
Inzicht krijgen in mogelijke vooroordelen of gebreken in de training

Aandacht voor taaldiversiteit

Met ondersteuning voor meer dan 1.500 talen is het model breder inzetbaar dan veel bestaande systemen die sterk gericht zijn op Engels.

Afstemming op regelgeving

De ontwikkelaars geven aan dat het model is ontworpen met de EU AI Act in gedachten. Deze regelgeving, die vanaf 2 augustus 2025 van kracht is, stelt eisen aan transparantie, dataverantwoording en veiligheid. Open-source projecten zoals dit kunnen eenvoudiger aan die eisen voldoen, doordat ze hun werkwijze vanaf het begin documenteren en publiek maken.

Mogelijke toepassingen binnen blockchain en Web3

Het open karakter van het Zwitserse LLM sluit aan bij de uitgangspunten van Web3, zoals decentralisatie en controle door de gebruiker. Mogelijke toepassingen zijn:

Lokale inferentie op rollups: Lichtgewicht versies van het model kunnen geïntegreerd worden in blockchainprotocollen om realtime analyses of contractcontroles uit te voeren.
Transparante datamarktplaatsen: Door inzicht in de gebruikte trainingsdata kunnen bijdragers beloond worden of feedback geven.
Controleerbare output voor DeFi-tools: Open gewichten maken het mogelijk om voorspelbare resultaten te genereren, wat belangrijk is voor toepassingen als prijsmodellen of risicobeoordeling.

Vergelijking met andere open modellen

GPT-4

Hoewel GPT-4 vermoedelijk over aanzienlijk meer parameters beschikt (geschat op 1,7 biljoen), blijft het een gesloten model. Er is geen toegang tot de gewichten of trainingsdata, wat onafhankelijk onderzoek bemoeilijkt.

Alibaba Qwen

De Qwen3-serie van Alibaba is eveneens open-source, inclusief een Mixture-of-Experts-architectuur met tot 235 miljard parameters (waarvan 22 miljard tegelijk actief zijn). Het biedt hoge prestaties in specifieke domeinen zoals codegeneratie. Qwen deelt echter minder details over de herkomst van de trainingsdata en draait op Alibaba Cloud in plaats van een duurzame, nationale infrastructuur.

Belangrijkste verschillen

Vergelijking: Zwitserse LLM vs GPT-4 en Qwen3

Licentie Zwitserse LLM: Apache 2.0 (open)
GPT-4: Gesloten
Qwen3‑Coder: Apache 2.0 (open)
Aantal parameters Zwitserse LLM: 8 miljard en 70 miljard
GPT-4: Ongeveer 1,7 biljoen (geschat)
Qwen3‑Coder: 235 miljard totaal (22 miljard actief via Mixture-of-Experts)
Taalondersteuning Zwitserse LLM: Meer dan 1.500 talen
GPT-4: Beperkt, vooral gericht op Engels
Qwen3‑Coder: 119 talen
Traininginfrastructuur Zwitserse LLM: Alps-supercomputer (100% hernieuwbare energie)
GPT-4: Microsoft Azure (cloudinfrastructuur)
Qwen3‑Coder: Alibaba Cloud
Transparantie van datasets Zwitserse LLM: Volledig openbaar
GPT-4: Niet beschikbaar
Qwen3‑Coder: Beperkt openbaar
Geschikt voor Web3-toepassingen Zwitserse LLM: Ja
GPT-4: Nee
Qwen3‑Coder: Beperkt

Aandachtspunten bij open LLM’s

Ondanks de voordelen van open modellen, zijn er ook beperkingen:

Technische drempels: Lokaal draaien vereist veel geheugen (64 GB RAM of meer) en meerdere GPU's.
Softwarefragmentatie: Verschillen in versies van libraries kunnen implementatie bemoeilijken.
Minder stabiliteit: Open modellen zijn gevoeliger voor ‘hallucinaties’ of foutieve output.
Juridische onzekerheden: Gebruik van webcrawldata brengt mogelijk risico’s met zich mee rond auteursrecht of privacy.
Beveiliging: Minder centrale controle betekent ook een groter risico op kwaadaardige code of onbedoelde lekken.

Robin HeesterOprichter

Robin Heester is mede-oprichter van AI Wereld en heeft door de jaren heen meerdere websites, nieuwsbrieven en magazines opgericht. Hij schrijft over technologie, innovatie en de maatschappelijke impact van nieuwe digitale ontwikkelingen.