AI in 2025: de belangrijkste trends, doorbraken en gesprekken
Blogwoensdag, 31 december 2025 om 20:30
Kunstmatige intelligentie (AI) domineerde in 2025 het technologische nieuws en maatschappelijke debat. Time Magazine riep zelfs de “AI-architecten” uit tot Person(en) van het Jaar en stelde dat 2025 het jaar was waarin het volle potentieel van AI op daverende wijze tot uiting kwam. Er is geen weg meer terug
Exploderende beurskoersen, investeringen van honderden miljarden en eindeloos veel optimisme kenmerkten dit AI-jaar.
Techgiganten als Nvidia (chips), OpenAI (taalmodellen) en Google boekten enorme waardestijgingen op de beurs – zo verviervoudigde Nvidia’s marktwaarde in drie jaar tijd tot rond $4 biljoen.
Tegelijk klonk ook bezorgdheid: is de AI-euforie een zeepbel die op barsten staat? Experts waarschuwden dat beloften over razendsnelle productiviteitsstijging wellicht te rooskleurig zijn.
2025 markeert daarmee zowel een hoogtepunt in AI-ontwikkeling als een moment van bezinning.
In dit artikel bespreken we de meest besproken AI-thema’s van 2025: van generatieve AI en nieuwe wetgeving tot toepassingen in onderwijs en zorg, de strijd tussen open-source en gesloten AI-modellen, en de geopolitieke AI-chipoorlog.
We bespreken dit steeds met oog voor technologische mijlpalen én maatschappelijke implicaties.
Generatieve AI: GPT-4, GPT-5 en nieuwe doorbraken
In 2025 bouwde generatieve AI voort op de revolutie die eind 2022 begon met ChatGPT. Modellen werden krachtiger, veelzijdiger en breder toegepast. OpenAI introduceerde GPT-4 Turbo: sneller, goedkoper en met een veel groter contextvenster en beeldherkenning. Hierdoor werd geavanceerde AI toegankelijker voor ontwikkelaars en bedrijven.
Niet veel later volgde GPT-5. De verwachtingen waren extreem hoog. CEO Sam Altman suggereerde eerder dat GPT-5 een “PhD-niveau expert in alles” zou zijn. De lancering in augustus 2025 bleek echter minder revolutionair dan gehoopt. Veel gebruikers ervaarden het model als een incrementele stap, geen fundamentele sprong.
GPT-5 presteerde beter in redeneervermogen en taakplanning. Ontwikkelaars merkten dat het model hielp bij het structureren van complexe programmeerproblemen en soms complete modules kon genereren. Tegelijk bleef het last hebben van hallucinaties en bleek het op sommige benchmarks minder accuraat dan concurrerende modellen van Anthropic.
Een opvallend hoogtepunt was GPT-5 Pro in de wetenschap. Dit model bewees zelfstandig een nieuwe wiskundige stelling in de convex optimalisatietheorie — zonder menselijke tussenkomst. Daarmee werd voor het eerst overtuigend aangetoond dat AI niet alleen bestaande kennis reproduceert, maar ook nieuwe kennis kan ontdekken.
Naast OpenAI zagen we sterke generatieve AI van andere spelers. Google introduceerde Gemini met multimodale mogelijkheden, terwijl Meta’s Llama-modellen steeds dichter bij gesloten modellen kwamen. Beeld-, audio- en videomodellen werden volwassener en breder geïntegreerd in dagelijkse toepassingen.
2025 was het jaar waarin generatieve AI definitief mainstream werd: niet langer een experiment, maar een standaardhulpmiddel, met alle kansen én beperkingen van dien.
Lees ook
Wet- en regelgeving: Europa en de VS kiezen verschillende paden
De Europese Unie nam een mondiale voortrekkersrol met de EU AI Act, ’s werelds eerste uitgebreide AI-wetgeving. Deze wet introduceert een risicogebaseerde aanpak, waarbij AI-systemen worden ingedeeld van minimaal tot onaanvaardbaar risico.
Toepassingen met onaanvaardbaar risico: zoals sociale kredietscores en biometrische massasurveillance worden verboden. Hoog-risico AI in sectoren als zorg, onderwijs en rechtspraak blijft toegestaan, maar alleen onder strikte voorwaarden zoals transparantie, menselijk toezicht en hoogwaardige data.
Generatieve AI en chatbots vallen onder transparantieverplichtingen: gebruikers moeten weten wanneer ze met AI communiceren. Grote AI-modelaanbieders krijgen aanvullende verplichtingen rond bias, veiligheid en auteursrecht. Toezicht wordt centraal gecoördineerd via een nieuw Europees AI Office.
Europa positioneert zich hiermee als kampioen van “betrouwbare AI”.
Lees ook
Verenigde Staten: innovatie boven regulering
In de VS bleef brede federale AI-wetgeving uit. In plaats daarvan koos de regering voor minimale regulering om innovatie niet te belemmeren. Eind 2025 ondertekende president Trump een uitvoeringsbesluit dat staten verbiedt om eigen, strengere AI-regels in te voeren.
Nieuwe wetten in Californië en Colorado werden expliciet bekritiseerd. De federale overheid kondigde juridische stappen aan tegen staten die toch afwijkend beleid voeren. De boodschap was duidelijk: één nationaal kader, zo min mogelijk beperkingen.
Critici waarschuwden dat deze aanpak publieke waarden, privacy en duurzaamheid ondermijnt. Voorstanders stellen juist dat het Amerika’s technologische voorsprong veiligstelt.
Nederland als hoofdrolspeler door ASML
In het wereldwijde AI- en chipdebat van 2025 werd vaak gekeken naar de Verenigde Staten en China, maar één cruciale speler stond opvallend vaak buiten de spotlights: Nederland. Niet vanwege een grote AI-startup of nationaal cloudplatform, maar door één bedrijf dat inmiddels onmisbaar is voor de hele wereldwijde technologische keten: ASML.
Zonder ASML geen geavanceerde chips. En zonder geavanceerde chips geen AI.
ASML als bottleneck van de wereld
ASML is de enige producent ter wereld van EUV-lithografiemachines (Extreme Ultraviolet). Deze machines zijn essentieel om de allerkleinste en meest geavanceerde chips te maken, chips die nodig zijn voor moderne AI-modellen, supercomputers en militaire toepassingen.
Elke high-end AI-chip van Nvidia, AMD of een andere ontwerper is afhankelijk van ASML-machines die draaien in fabrieken van onder meer TSMC en Samsung. Dat maakt ASML tot een unieke geopolitieke choke point: wie geen toegang heeft tot ASML-technologie, kan structureel niet meedoen aan de AI-top.
In 2025 werd dit besef breed gedeeld. ASML is geen gewone toeleverancier meer, maar een strategische factor in de mondiale machtsbalans.
Technologie die niet te kopiëren is
Wat ASML onderscheidt, is niet alleen technologische voorsprong, maar de onwaarschijnlijke complexiteit van zijn machines. Een enkele EUV-machine bestaat uit meer dan 100.000 onderdelen, werkt met extreem korte lichtgolven en vereist precisie op atomaire schaal.
Het ontwikkelen van deze technologie kostte tientallen jaren, miljarden aan investeringen en een fijnmazig ecosysteem van Europese toeleveranciers. Pogingen van andere landen om dit te kopiëren zijn tot nu toe niet geslaagd niet in China, niet in de VS.
Zelfs grootmachten met vrijwel onbeperkte budgetten lopen tegen dezelfde muur aan: dit is geen technologie die je “even” inhaalt.
Exportbeperkingen en politieke druk
Juist omdat ASML zo cruciaal is, kwam het bedrijf in 2025 steeds nadrukkelijker in het geopolitieke kruisvuur terecht. Onder druk van de Verenigde Staten besloot Nederland de export van de meest geavanceerde lithografiemachines naar China verder te beperken.
Formeel zijn dit Nederlandse besluiten, maar in de praktijk weerspiegelen ze internationale machtsverhoudingen. ASML werd daarmee onbedoeld een verlengstuk van westers technologiebeleid.
Voor China betekende dit een harde realiteit: zonder toegang tot ASML blijft volledige chip-zelfvoorziening voorlopig buiten bereik. Voor Nederland betekende het een ongemakkelijke positie tussen economische belangen, bondgenootschappen en strategische verantwoordelijkheid.
Economische macht zonder precedent
De economische impact van ASML op Nederland is enorm. In 2025 groeide het bedrijf verder door als een van Europa’s waardevolste technologiebedrijven. De orderboeken bleven vol, ondanks geopolitieke onzekerheid.
ASML is daarmee een zeldzaam voorbeeld van Europese technologische dominantie in een sector die doorgaans door Amerikaanse of Aziatische bedrijven wordt gedomineerd. Waar Europa vaak wordt gezien als regulator, niet als innovator, vormt ASML de uitzondering die die regel doorbreekt.
Nederland is hierdoor geen toeschouwer in de AI-revolutie, maar een structurele hoofdrolspeler, ook al gebeurt dat grotendeels buiten het publieke debat.
Strategisch ongemak
Die hoofdrol brengt ook risico’s met zich mee. De afhankelijkheid van één bedrijf maakt Nederland kwetsbaar voor politieke druk, cyberdreiging en economische chantage. Tegelijk kan Nederland zich niet eenvoudig “neutraal” opstellen: ASML’s technologie is te belangrijk geworden.
In 2025 werd steeds duidelijker dat Nederland (bewust of onbewust) onderdeel is geworden van een nieuwe vorm van machtspolitiek. Niet met tanks of vliegdekschepen, maar met fotonen, spiegels en nanometers.
ASML en de toekomst van AI
Voor de komende jaren is één ding duidelijk: zolang AI-modellen groter, slimmer en energie-intensiever worden, blijft de vraag naar geavanceerde chips groeien. En zolang dat zo is, blijft ASML een onmisbare schakel.
Of China erin slaagt een volwaardig alternatief te ontwikkelen, is onzeker en waarschijnlijk een kwestie van decennia. Tot die tijd loopt vrijwel elke serieuze AI-ambitie via Veldhoven.
Daarmee is ASML niet alleen een technologisch wonder, maar ook een geopolitiek ankerpunt. In een wereld waarin AI steeds meer macht betekent, bepaalt ASML indirect wie die macht kan opbouwen — en wie niet.
China, DeepSeek en Taiwan: AI als machtsinstrument
Waar het publieke AI-debat in 2025 vaak werd gedomineerd door Amerikaanse bedrijven en Europese regelgeving, voltrok zich parallel een minstens zo belangrijke ontwikkeling in Azië. China verschoof AI in 2025 definitief van economisch speerpunt naar strategisch machtsinstrument, met directe implicaties voor Taiwan, halfgeleiders en de mondiale machtsbalans.
DeepSeek: China’s antwoord op GPT
Een van de meest besproken Chinese AI-doorbraken van 2025 was DeepSeek. Dit relatief jonge AI-lab wist internationaal de aandacht te trekken met krachtige open-weight taalmodellen die, ondanks exportrestricties en beperkte toegang tot topchips, verrassend goed presteerden.
DeepSeek profileerde zich nadrukkelijk als tegenhanger van OpenAI en Anthropic, maar met een andere filosofie: efficiëntere modellen, minder rekenkracht, en sterke optimalisatie voor Chinese infrastructuur. Waar Amerikaanse modellen steeds groter en duurder werden, liet DeepSeek zien dat competitieve prestaties mogelijk zijn met slimmere architectuur en agressieve optimalisatie.
Belangrijker nog: DeepSeek opereert binnen een expliciet nationaal kader. Het bedrijf werkt nauw samen met Chinese universiteiten, staatsbedrijven en cloudproviders. AI is hier geen puur commerciële innovatie, maar onderdeel van een bredere nationale strategie rond technologische soevereiniteit.
Exportrestricties als katalysator
Ironisch genoeg hebben Amerikaanse exportbeperkingen China’s AI-ecosysteem niet verlamd, maar versneld. Door het wegvallen van toegang tot de nieuwste Nvidia-chips werd Chinese innovatie gedwongen om zich te richten op:
- model-efficiëntie
- quantization en pruning
- alternatieve chiparchitecturen
- grootschalige optimalisatie op oudere hardware
DeepSeek en vergelijkbare labs bewezen in 2025 dat “meer compute” niet de enige route is naar betere AI. Dit voedde internationaal discussie over de houdbaarheid van het Amerikaanse “bigger is better”-model.
Tegelijkertijd bleef China via omwegen toegang zoeken tot buitenlandse rekenkracht, onder meer via buitenlandse cloudcontracten en dochterondernemingen. Het kat-en-muisspel tussen Washington en Beijing zette zich onverminderd voort.
Taiwan: het echte knelpunt
Achter vrijwel alle AI-discussies in 2025 schuilt één geopolitiek zwaartepunt: Taiwan. Het eiland vormt het hart van de wereldwijde halfgeleiderproductie, met name via TSMC.
Vrijwel alle geavanceerde AI-chips (van Nvidia, AMD en zelfs Chinese ontwerpers) zijn afhankelijk van Taiwanese productie. Dat maakt Taiwan niet alleen economisch cruciaal, maar ook strategisch kwetsbaar.
China beschouwt Taiwan nog altijd als afvallige provincie. In 2025 nam de militaire en diplomatieke druk verder toe, terwijl tegelijk werd benadrukt dat “vreedzame hereniging” de voorkeur heeft. Voor veel analisten is echter duidelijk: zolang Taiwan de sleutel tot AI-chips bezit, blijft het een geopolitiek breekpunt.
Een grootschalig conflict rond Taiwan zou niet alleen regionale gevolgen hebben, maar de wereldwijde AI-ontwikkeling abrupt kunnen afremmen. Zonder Taiwanese fabs zou de productie van geavanceerde chips maanden, zo niet jaren, stilvallen.
China’s parallelle AI-stack
In reactie hierop werkt China aan een volledig parallelle AI-technologiestack:
- eigen chipontwerp (Huawei Ascend, Biren)
- nationale cloudinfrastructuur
- staatsgestuurde AI-datasets
- streng gecontroleerde modeldistributie
In 2025 werd duidelijk dat China niet probeert de VS één-op-één te kopiëren, maar een alternatief systeem bouwt waarin AI diep verweven is met staatsdoelen: economische stabiliteit, sociale controle, defensie en geopolitieke invloed.
DeepSeek past perfect in dit plaatje: technisch modern, strategisch ingebed, ideologisch afgestemd.
AI, informatiecontrole en macht
Een fundamenteel verschil tussen Chinese en westerse AI in 2025 is de rol van informatiecontrole. Chinese AI-modellen opereren binnen strikte kaders rond politieke gevoeligheden, geschiedenis en ideologie. Dat wordt in het Westen vaak gezien als beperking, maar binnen China juist als stabiliserende factor.
In een wereld waarin generatieve AI desinformatie kan versnellen, ziet Beijing gecentraliseerde controle als noodzakelijke voorwaarde voor maatschappelijke rust. Daarmee wordt AI niet alleen een productiviteitstool, maar een instrument van bestuurlijke macht.
Een verdeelde AI-wereld
Het resultaat in 2025 is een steeds duidelijker gespleten AI-wereld:
- een Westers ecosysteem, gedreven door private bedrijven, kapitaalmarkten en open innovatie
- een Chinees ecosysteem, gestuurd door nationale strategie, efficiëntie en soevereiniteit
Taiwan vormt daarbij het geopolitieke scharnierpunt. Zolang de chipproductie daar geconcentreerd blijft, blijft de spanning bestaan. AI is daarmee niet alleen technologie, maar geopolitiek in code gegoten.
AI in het onderwijs: innovatie of existentiële crisis?
In het onderwijs zorgde AI in 2025 voor grote onrust. Leerlingen en studenten gebruiken massaal AI-tools voor huiswerk, essays en examens. Onderzoek toont aan dat het gebruik van ChatGPT voor schoolwerk in één jaar tijd verdubbelde.
Scholen worstelen met fraude, toetsing en de vraag wat onderwijs nog betekent in een wereld waarin AI altijd beschikbaar is. Docenten spreken van een existentiële crisis: als AI opdrachten maakt, beoordeelt en optimaliseert, wat is dan nog de rol van onderwijs?
Sommige instellingen verbieden AI, anderen integreren het juist expliciet in het curriculum. AI-detectors blijken onbetrouwbaar en leiden regelmatig tot valse beschuldigingen. Tegelijk gebruiken docenten AI voor lesvoorbereiding, differentiatie en extra uitleg.
Het jaar eindigde zonder consensus, maar met één duidelijke conclusie: het onderwijs moet zichzelf opnieuw uitvinden.
Lees ook
AI in de zorg: grote beloftes, trage implementatie
AI liet in 2025 indrukwekkende resultaten zien in de zorg, vooral bij diagnostiek. AI-systemen blijken borstkanker eerder en nauwkeuriger te kunnen opsporen dan traditionele screeningsmethoden. De combinatie van mens en AI detecteert zelfs meer tumoren dan twee radiologen samen.
Toch wordt landelijke invoering in Nederland pas rond 2028 verwacht. Niet vanwege technische beperkingen, maar door aanbestedingen, regelgeving en voorzichtigheid. Veiligheid en betrouwbaarheid blijven prioriteit.
AI wordt daarnaast ingezet voor patiëntcommunicatie, verslaglegging, risico-analyse en triage. Tegelijk waarschuwen artsen voor hallucinaties en schijnzekerheid. AI mag ondersteunen, maar nooit autonoom beslissen.
Lees ook
Open source versus gesloten AI-modellen
In 2025 laaide het debat over open versus gesloten AI opnieuw op. Open-source voorstanders benadrukken transparantie, innovatie en onafhankelijkheid van Big Tech. Gesloten-model-aanhangers wijzen op veiligheid, misbruik en commerciële realiteit.
OpenAI kondigde aan voor het eerst sinds jaren weer een open-weight model uit te brengen. Tegelijk publiceerde de Open Source Initiative een strikte definitie van “open source AI”, inclusief transparantie over data, code en modelgewichten.
De kloof tussen open en gesloten modellen werd kleiner. Open modellen benaderden gesloten modellen in prestaties, terwijl zorgen over misbruik en autonome AI-agents toenamen.
Een definitieve winnaar is er niet. De industrie zoekt zichtbaar naar hybride oplossingen.
Lees ook
De AI-chipoorlog en geopolitiek
AI bleek in 2025 onlosmakelijk verbonden met geopolitiek. Geavanceerde chips vormen de basis van AI-macht. De VS verscherpte exportrestricties richting China, terwijl China fors investeert in eigen chipontwikkeling en cloudinfrastructuur.
Nvidia groeide uit tot het symbool van de AI-revolutie en werd tijdelijk het meest waardevolle bedrijf ter wereld. Tegelijk bleef de Chinese markt onzeker door politieke spanningen.
Europa probeert via de Europese Chips Act en investeringen in supercomputers digitale soevereiniteit te behouden. Projecten zoals de AI-fabriek in Groningen zijn symbolisch belangrijk, maar klein in vergelijking met Amerikaanse en Chinese investeringen.
AI werd in 2025 expliciet een machtsfactor tussen wereldmachten: vergelijkbaar met energie of kerntechnologie.
Lees ook
Afsluitende beschouwing
2025 was een kantelpunt voor kunstmatige intelligentie. De technologie werd volwassener, breder ingezet en tegelijkertijd kritischer bekeken. De hype maakte deels plaats voor realisme.
AI bracht enorme kansen, maar ook nieuwe risico’s: energieverbruik, desinformatie, arbeidsmarktverstoringen en machtsconcentratie. De balans tussen innovatie en verantwoordelijkheid staat centraal.
Eén conclusie staat vast: AI is onomkeerbaar onderdeel geworden van onze samenleving. De fundering is gelegd de echte maatschappelijke transformatie moet nog komen.
Populair nieuws
Is de smartphone dood? En wat komt daarna?
Tim Cook belooft AI-Siri in 2026: Apple wil iPhone-verkoop nieuw leven inblazen
Lund Universiteit lanceert gratis AI-cursus om robots te programmeren
China dringt bij Nederland aan op correcties rond Nexperia-besluit
xAI koopt derde gebouw en zet volgende stap in AI race
Nvidia vraagt TSMC om meer H200-chips nu China-vraag stijgt
Laatste reacties
- fascinerend hoe juist bij Martin (die tegen AI in de rechtszaal staat) de verdenking opduikt.. dat ondermijnt vertrouwen op twee fronten.ai_arjanb11-11-2025
- Waarom geen “safety-by-default” met opt-in voor losser gedrag, plus crisis-detectie en directe verwijzing naar hulpdiensten?martijn_aiz30-10-2025
- voor mij werkt AI het best als snelle “co-pilot” voor analyse, maar de eindbeslissing hoort bij mensen.neuraalnicoy30-10-2025
- Sterk stuk! Dit onderstreept waarom “AI bias” en “betrouwbaarheid van AI” cruciaal zijn voor onderwijs en bedrijfslevenkevinkunstmatigh30-10-2025
- Als D66 de verkenner en mogelijk premier levert, dan wordt de toon technocratisch en pragmatischoptimaliserenotto3230-10-2025
- Interessante scenario-analyse een coalitie met D66, VVD, CDA en JA21 klinkt bestuurbaar, maar ik ben benieuwd hoe ze bruggen slaan op thema’s als stikstof, migratie en klimaatbeleidmachineliefhebber6630-10-2025
- Minder finance studeren dus.victorvirtueel6830-08-2025
- Is dit zoals Midjourney of dall-e?deeplearningdames0330-08-2025
- Google is lekker bezigroosrobotice30-08-2025
- Dit is toch wel kwalijk??intelligenteisa5019-06-2025
Loading